Yougames - Joomla Gaming Portal Template

Sultan Alparslan’ın oÄŸlu olan Tâcüddevle TutuÅŸ, babasının vefâtından sonra Suriye MelikliÄŸine tâyin edilmiÅŸti. TutuÅŸ, komutan Atsız Beyin de hizmetleri ile Fâtımîleri bölgeden çıkardı. Güney ve kuzey Suriye’ye hâkim oldu. AÄŸabeyi MelikÅŸâh’ın vefât ettiÄŸi 1093 yılında, hizmetinde bulunan TuÄŸtegin’le birlikte Diyarbakır’a gitti. TutuÅŸ, orada TuÄŸtegin’i oÄŸlu Dukak’a Atabeg tâyin ederek, Meyyâfârikîn (Silvan) VâliliÄŸine gönderdi. 1095 yılında Sultan Berkyaruk ile TutuÅŸ arasında yapılan savaÅŸta, TutuÅŸ öldürüldü. TuÄŸtegin, esir düÅŸtü. Daha sonra yapılan esir mübâdelesinde, serbest bırakıldı. Bu sırada TutuÅŸ’un oÄŸlu Dukak da, DımaÅŸk’ta hükümdarlığını ilân etti.

TuÄŸtegin, DımaÅŸk’a (Åžam’a) gelince, halkın ve idarecilerin sevgi gösterileri ile karşılandı. Kendisine ordu komutanlığı verildi. Melik Dukak’ın annesi Safvet-ül-Mülk Hâtunla evlenince, Melik Dukak dahi onun sözünden çıkmaz oldu. Bu sıralarda Halep Meliki Rıdvan ile kardeÅŸi DımaÅŸk Meliki Dukak arasında, bazı hırslı emîrlerin kışkırtması sonucu mücadele baÅŸladı. Ä°ki kardeÅŸ arasındaki mücadeleden istifade eden Åžiî Fâtımîler, Kudüs’ü ele geçirdiler. Çok geçmeden Anadolu’ya giren Haçlı kuvvetleri de Suriye topraklarına kadar ilerlediler. Ağır bir mide rahatsızlığından muzdarip olan Melik Dukak, TuÄŸtegin’i bir buçuk yaşındaki oÄŸlu TutuÅŸ’a Atabeg tâyin ettikten bir süre sonra, 1104 yılında vefat etti. TuÄŸtegin, idareyi ele aldı. Dukak’ın oÄŸlunun ölmesi, onun iÅŸini daha da kolaylaÅŸtırdı.

TuÄŸtegin, önce aleyhinde çalışanları Åžam’dan uzaklaÅŸtırdı. Sonra da bölgedeki muhaliflerini itaate mecbur etti. Ä°çte durumunu saÄŸlamlaÅŸtırdıktan sonra, Haçlılarla mücadeleye baÅŸladı. 1105 senesinde Haçlıların elinde bulunan Rafeniyye’yi fethetti. 1108 senesinde Taberiyye üzerine yürüdü ve Haçlılarla yaptığı savaÅŸta onları hezimete uÄŸrattı. Kudüs Kralı Birinci Baudouin, bu zaferden sonra, TuÄŸtegin’e antlaÅŸma teklifinde bulundu. Ä°ki taraf arasında yapılan ve on sene süreyle geçerli olan bu antlaÅŸma, daha çok malî ve ticarî konuları ihtiva etmekteydi. Fakat bu antlaÅŸma, 1113 senesine kadar devam etti. Daha sonra Haçlılar, Suriye’de büyük baÅŸarılar kazandılar.

1113 senesinde Musul, Sincar ve Artuklu askerlerinden müteÅŸekkil Selçuklu ordusu, Emîr Mevdûd komutasında TuÄŸtegin’e yardım etmek için Hıms ÅŸehrinin kuzeyine geldi. TuÄŸtegin ile Emir Mevdûd arasında yapılan görüÅŸmeler sonucu, Kudüs Krallığı üzerine yürünmesine karar verildi. Türk kuvvetlerinin üzerine geldiÄŸini ve onlarla tek başına savaÅŸamayacağını gören kral, Antakya ve Trablus’dan yardım istedi. Türk kuvvetlerinin âni baskını ve üst üste taarruzları sonunda, Haçlılar ağır bir yenilgiye uÄŸradılar. Bütün savaÅŸ ağırlıklarını bırakarak Taberiyye’ye çekildiler. Ele geçen ganimetlerin bir kısmı, zafer armaÄŸanı olarak, Büyük Selçuklu Devleti Sultanı Muhammed Tapar’a gönderildi.

Atabeg TuÄŸtegin bundan sonra, Selçuklu sultanının emriyle Haçlılara karşı birçok baÅŸarılı seferler yaptı. Ä°lgâzi ve DilmaçoÄŸlu ToÄŸan Arslan’la birleÅŸerek, 1119 yılında Ensârib ve Zerdâna kalelerini fethetti. TuÄŸtegin ve Ä°lgâzi, 1120 senesinde Haçlılar ile Tell-Danis’te karşılaÅŸtılar. Küçük çaptaki çarpışmalardan sonra, Haçlılar geri çekildi. Bu kadar baÅŸarılar elde etmesine raÄŸmen, Fâtımîlerin idaresindeki Sûr ÅŸehrinin 1124 senesinde Haçlıların eline geçmesine mâni olamadı. Ertesi sene, Musul Atabegi Aksungur Porsukî, Haçlılara karşı harekete geçerek, TuÄŸtegin’den yardım istedi. TuÄŸtegin’in de katıldığı Selçuklu kuvvetleri, 1125 senesi Mayıs ayında El-Azâz’da, Haçlılarla karşılaÅŸtı. Haçlıların kazandığı muharebede, her iki taraf da ağır kayıplar verdi. Haçlılar ile baÅŸarılı mücadeleler yapan Atabeg TuÄŸtegin, 1128 senesi Åžubat ayının on ikisinde, Åžam’da vefat etti.

TuÄŸtegin’in yerine oÄŸlu Böri geçti. Böri, gençliÄŸinden itibaren atabegliÄŸin çeÅŸitli merkezlerinde deÄŸiÅŸik vazifelerde bulunmuÅŸtu. Böri Tegin zamanında DımaÅŸk’ı tehdit eden en önemli meselelerden biri, Bâtınîler idi. TuÄŸtegin zamanında da vezir olan Tâhir el-Merdeganî, Bâtınîler ile iÅŸbirliÄŸi yapıyordu. DımaÅŸk’ta bulunan Bâtınîlerin, ÅŸehrin kapılarını açmak ve karşılığında da Sûr’u almak için Haçlılarla anlaÅŸtıklarını haber alan Böri, derhal harekete geçerek veziri öldürttü. Daha sonra halkın da katılmasıyla, ÅŸehirde Bâtınî temizliÄŸi baÅŸlattı. Altı binle yirmi bin arasında Bâtınî öldürüldü. Bu karışıklıklardan faydalanmak isteyen Kudüs kralının idaresindeki bir Haçlı ordusu, DımaÅŸk üzerine yürüyünce, Böri hızla harekete geçerek, yiyecek bulmak için ordudan ayrılmış olan Haçlı birliÄŸini, ağır bir yenilgiye uÄŸrattı. Kışın yaklaÅŸması ve yenilmeleri, Haçlıları, DımaÅŸk’ı kuÅŸatmaktan alıkoydu.

Böri zamanında, DımaÅŸk AtabegliÄŸini tehdit eden diÄŸer bir tehlike ise, Musul Atabegi Ä°mâdeddin Zengi idi. Zengi, bütün Suriye’yi kendi idaresi altında toplamak istiyordu. Bir süre sonra bir hile ile Böri’yi zayıf düÅŸürerek, 1130 senesi Eylül ayının 24’ünde DımaÅŸk’a baÄŸlı Hama’yı zaptetti. Daha sonra Hıms ÅŸehrini muhasara altına aldı ise de, kışın yaklaÅŸması üzerine Halep’e döndü. DımaÅŸk’ta olan olayları unutmayan Bâtınîler, çok sıkı korunmasına raÄŸmen bir fırsatını bularak 1131 senesinde Böri’yi yaraladılar. Böri, aldığı yaralar yüzünden, 7 Haziran 1132 tarihinde vefat etti. Bâtınîleri temizlemekle Ä°slâmiyet'e büyük hizmet eden Böri, Bâtınîlerin suikastı ile ÅŸehid oldu.

Ölümünden sonra yerine geçen Ä°smail, önce Baalbek’e hakim olan kardeÅŸi Muhammed’i itaat altına aldı. Sonra da Haçlıların eline geçen Banyâs üzerine yürüyerek, birkaç günlük kuÅŸatmadan sonra ÅŸehri ele geçirdi. Musul AtabegliÄŸi’nin, Haçlılar ve Abbasî halifesi ile olan mücadelelerinden faydalanan Ä°smail, gizlice yaptığı hazırlıklar sonunda Hama üzerine yürüdü ve daha önce Zengi’nin hakimiyeti altına giren bu ÅŸehri, 7 AÄŸustos 1133 tarihinde geri aldı. Ardından Åžeyzer’i kuÅŸattı ise de verilen büyük haraç karşılığında kuÅŸatmayı kaldırdı. Onun bu baÅŸarıları, Haçlıları harekete geçirdi. Kudüs Kralı Fulk, 1134 senesinde Havran’ı zaptetti. Buna karşılık Ä°smail, Haçlı idaresindeki ÅŸehirlere akınlar düzenledi. BaÅŸarılarına raÄŸmen, Ä°smail, halka kötü davrandığı ve ağır vergiler koyduÄŸu için, öldürüleceÄŸi korkusuna kapıldı ve Musul Hakimi Atabeg Zengi’ye baÅŸvurarak ÅŸehri teslim etmek istedi. Durumdan haberdar olan asker ve halk, buna karşı çıktı ve 1 Åžubat 1135 tarihinde, Ä°smail öldürüldü.

Ä°smail’in yerine kardeÅŸi Åžihâbeddin Mahmud geçti. Zengi, Ä°smail’in mektubu üzerine, DımaÅŸk önlerine gelerek, ÅŸehri kuÅŸattı. Fakat kuÅŸatmanın ve beklemenin bir faydası yoktu. Tarafların görüÅŸmesi ve halifenin, Zengi’den Musul’a dönmesini istemesi üzerine anlaÅŸma yapıldı. Zengi’nin DımaÅŸk’tan ayrılmasından sonra, antlaÅŸma ÅŸartları yerine getirilmedi. Atabeg Zengi’den korkan Hıms Vâlisi HumartaÅŸ, ÅŸehri 1135 senesi Aralık ayının otuzunda Åžihâbeddin Mahmud’a teslim etti. Atabeg Zengî, bir süre sonra Hıms önlerine gelip, ÅŸehri kuÅŸattı. Ancak, buranın kolay kolay ele geçirilemeyeceÄŸini anlayarak, Mahmud ile antlaÅŸma yapıp, 1137 yılında kuÅŸatmayı kaldırdı. 1139 senesinde Mahmud, Banyâs havalisini yaÄŸmalayan Haçlılar üzerine yürüdü. Aynı sene DımaÅŸk’a dönen Mahmud, 23 Haziranda kendi adamları tarafından öldürüldü. Mahmud’un öldürülmesinden sonra, atabegliÄŸin kudretli emirlerinden Muîneddin Üner’in desteÄŸi ile Mahmud’un kardeÅŸi Cemaleddin Muhammed baÅŸa geçti. Muhammed’in kardeÅŸi Behram Åžâh, Zengî’nin yanına kaçtı ve onu ülkesi üzerine tahrik etti. Zengî, bu fırsatları hakkıyla deÄŸerlendirdi ve iki aya yakın bir kuÅŸatmadan sonra 1139 senesi Ekim ayının 10’unda Baalbek’i ele geçirdi. DımaÅŸk üzerine yürüdü ise de zaptetmeye muvaffak olamadı. Cemâleddin Muhammed ise, 29 Mart 1140 tarihinde, yakalandığı hastalıktan kurtulamayarak öldü.

Muhammed’in yerine oÄŸlu Mucireddin Abak baÅŸa geçti. Ancak, atabegliÄŸin bütün gücü, Muhammed’in annesi ile evlenen Vezir Üner’in elinde idi. Vezir Üner, Emir Zengî’nin ölümünden faydalanarak Musul AtabegliÄŸinin idaresinde olan Baalbek’i ele geçirdi. Daha sonra Halep Atabegi Nureddin Mahmud’un yardımı ile Busra ve Serhat ÅŸehirlerini zaptetti. Yine Halep Atabegi Nureddin Mahmud ile beraber Haçlılara karşı taarruza geçerek, El-Arima Kalesini ele geçirdiler. Devlete baÅŸarılı ÅŸekilde hizmet eden Vezir Üner, 19 AÄŸustos 1149 tarihinde ölünce, Abak bütün yetkileri eline aldı. Bu arada aleyhine birçok isyanlar patlak verdi ise de, duruma hakim oldu. Bundan sonra Halep Atabegi Nureddin Mahmud, DımaÅŸk’ı ele geçirmeye çalıştı. 1150 ve 1151 senelerinde, ÅŸehri iki defa kuÅŸattı ise de baÅŸarılı olamadı. Nihayet, Nureddin Mahmud, 26 Nisan 1154 târihinde, ÅŸehri ele geçirerek DımaÅŸk AtabegliÄŸine son verdi. AtabegliÄŸin son hükümdarı olan Abak ise, 1169 senesinde BaÄŸdat’ta öldü.

Kültür ve medeniyet: Selçuklu devlet teÅŸkilâtına benzer bir teÅŸkilâtla yönetilen DımaÅŸk AtabegliÄŸi emirleri, baÅŸkent DımaÅŸk’ta mescitler, medreseler, hastaneler ve hamamlar inÅŸâ ettirdiler. Yeni mahalleler ve imalât bölgeleri kurdular, su kanalları yaptırdılar. DımaÅŸk’ın ilk hastanesi olan DârüÅŸÅŸifâ, Melik Dukak zamanında yaptırıldı. Safvet-ül-Mülk Hâtunun yaptırdığı mescit, Mescid-i Hâtun-ı Zümrüd olarak bilinmektedir.

TuÄŸteginliler devrinde DımaÅŸk, Suriye’nin kültür merkeziydi. Çevre ülkelerden birçok ilim adamı buraya geldi. DımaÅŸk’taki medreselerde dînî ilimlerin yanında fen ilimleri de okutulmaktaydı. Sadıriyye, Eminiyye, El-Medreset-ül-Muiniyye, Medreset-ül-Hâtuniyye ve Caruhiyye Medresesi, bu devirde yapılan ilim yuvaları arasındaydı.

Åžeyh Burhâneddin Ebü’l-Hasan, Ali el-Belhî, Åžeyh Åžeref-ül-Ä°slâm Abdülvâhid, Necmeddîn eÅŸ-Åžîrâzî, Zeynüddîn el-Fattalî, Cemâleddîn Ä°bn-ül-Müslim es-Sülemî, Kâdı’l-Kudât Müntehibeddîn Ebü’l-Meâlî Muhammed gibi büyük âlimler, TuÄŸteginliler zamanındaki belli baÅŸlı âlimlerdir. Yine DımaÅŸk’ta yetiÅŸen iki büyük târihçi Ä°bn-i Kalânisî ve Ä°bn-i Asâkir de bu atabeglik zâmanında yetiÅŸmiÅŸtir.

TuÄŸteginliler, Suriye’deki deri sanayiini büyük ölçüde geliÅŸtirdiler. Kâğıt üretimi endüstrisinde de büyük geliÅŸme görüldü. Pamuklu ve ipekli kumaÅŸlar ile tahıl ticaretinde mühim geliÅŸmeler oldu.