Yougames - Joomla Gaming Portal Template

Åžeybânî (Özbek) hâkimiyeti sonrasında Safevî iÅŸgâline uÄŸrayan Harezm bölgesi halkı, Yadigâr Han soyundan Ä°lbars’ın liderliÄŸinde birleÅŸip, 1511 yılında, Gürgenç merkez olmak üzere, Hive Hanlığı'nı kurdular.

Yadigâr Han soyundan gelen Hive Hanları, bir asırdan fazla baÅŸta kaldılar. Osmanlılarla anlaşıp, zaman zaman Ä°ran topraklarına akınlar yaptılar. 1576’da Amuderya (Ceyhun) Nehrinin yatak deÄŸiÅŸtirip, Aral Gölüne akması neticesi ortaya çıkan kuraklık ve Kalmuk istilâsı, devletin iktisadî durumunu alt-üst etti. Hakimiyet, Özbek kabile reislerine geçti. Arab Mehmed Han (1603-1623), kuraklığa uÄŸrayan Gürgenç’i terk edip, Hive’yi baÅŸkent yaptı (1603). Bunun oÄŸlu Ebülgâzi Bahadır Han (1643-1665) ve torunu EnuÅŸe Han (1663-1687), ilme düşkün kimselerdi. 1717’de Rus Çarı Petro’nun ordusu, Hive ordusunu maÄŸlûp etti. Ä°ranlı Nâdir Åžah tarafından iÅŸgal edilen hanlık, onun ölümüne (1747) kadar Ä°ran’a baÄŸlı kaldı. Kongratlardan Mehmed Emin Ä°nak (1770-1791), YadigâroÄŸullarının hanlığına son verip kendi hanedânını kurdu.

Mehmed Rahim Han (1806-1825) zamânında Ruslarla dostça iliÅŸkiler kuruldu. Buna raÄŸmen, Osmanlılar'ın, Ä°ngilizler ve diÄŸer devletlerle savaÅŸmasından istifade eden Ruslar, her fırsatta Hive Hanlığı topraklarına saldırdılar. 1873’te yapılan savaÅŸ sonunda hanlığın toprakları Rus iÅŸgaline uÄŸradı. Yapılan antlaÅŸmayla Rus himayesi kabul edildi. Rus himayesini kabul eden Ä°kinci Mehmed Rahim Han'dan (1864-1910) sonra, oÄŸlu Ä°sfendiyar Töre (1910-1918) ve sonra da onun oÄŸlu Abdullah (1918-1920), Han oldu. Ruslar, 1920 Åžubatında Abdullah Hanı Moskova’ya götürüp, günlerce aç bırakarak öldürdüler. Yerli komünistler, Rus desteÄŸinde Harezm Halk Cumhuriyetini kurdular. 1924 yılında, Harezm toprakları; Türkmenistan, Özbekistan ve Kazakistan cumhuriyetleri arasında taksim edilip, her yönüyle Rus sömürgesi hâline getirildi.

Kuruluşundan işgaline kadar 27 hanın başa geçtiği Hive Hanlığı, devlet idaresinde çifte hükümdarlık, dört bey ve dört vezir (mihter, kuş beyi, mahrem ve dîvân beyi) usulü hakimdi. Hive Hanlığını meydana getiren kabilelerin başında beyler vardı. Arazi sulama işlerine bakanlara Mirab, askerî işlere bakanlara Daruga, iç işlere bakanlara ise Ağa denirdi. Bozkırdan gelip yerleşen Özbekler, yerli halkı kültür bakımından etkilemişlerdi.

Hive hanları, zamanlarının büyük kısmını iç isyanlar ve düşmanlarla uÄŸraÅŸarak geçirmelerine raÄŸmen, hakim oldukları topraklarda birçok cami, medrese ve kütüphane inÅŸa ettiler. Kültürü yaygınlaÅŸtırmak için matbaa kurdular. Toprakları sulayıp, ziraatı arttırmak için kanallar açtırdılar. Hive hanlarının yaptırdıkları mimarî eserlerin bir kısmı, Rus istilâsından kurtularak günümüze kadar ulaÅŸmıştır. Rus istilâsından bir süre önce, Mûnis Mihrab ile Muhammed Rıza Algehî tarafından yazılan ülke tarihine dair eserin bir nüshası, Ä°kinci Mehmed Rahim Han tarafından Ä°stanbul’a gönderilerek, Osmanlı padiÅŸahına hediye edilmiÅŸtir.