Yougames - Joomla Gaming Portal Template

Büyük Selçuklu Devleti Sultanı Alparslan ile Bizans Ä°mparatoru Romen Diyojen kuvvetleri arasında, 26 AÄŸustos 1071 tarihinde, DoÄŸu Anadolu’da Malazgirt Ovasında meydana geldi. Bu muharebe, dinî, millî, siyasî, askerî neticeleri ve Türk-Ä°slâm tarihinin en büyük zaferlerinden biri olması bakımından önemlidir.

Selçuklu Türkleri, Malazgirt Meydan Muharebesinden yıllar önce, Anadolu içlerine gazâ akınları tertip ettiler. Bu akınlarda, Anadolu’nun, Türklerin yerleÅŸmesine müsait coÄŸrafî hususiyet ve zenginliklere sahip olduÄŸu tespit edildi. Selçuklu Türklerinin Anadolu’ya akınları, Bizans Devletini telaÅŸlandırdı. Akıncıların bu gazâlarında, Anadolu ahalisine terör ve tahribattan ziyade adaletle muamelesi, zalimleri ortadan kaldırmaları, can, mal, ırz emniyetini saÄŸlamaları, bölge halkının Selçuklu idaresini gönülden tercih etmelerine yol açtı. DoÄŸu hududundaki hadiseleri dikkatle takip eden Bizanslı idareciler; ülkelerinin bütünlüğü ve devletin bekası için tedbir almaya baÅŸladılar. Bizans’ın ancak meÅŸhur tarihi entrikalarla yüzyıllardan beri Anadolu’da hakimiyetini koruyabilmesi, zulme varan sıkı tedbirleri, halka kötü muamelesi, yerli ahalinin Türklerin idaresini tercih etmelerini daha da kolaylaÅŸtırdı.

Bizans Ä°mparatoru Romanos Diogenes (Romen Diyojen) iyi bir cengâverdi. Fakat hanedan mensubu deÄŸildi. Askerlik bilgisi, tecrübe ve cesareti, dul Bizans Ä°mparatoriçesi Eudoxie’nin dikkatini çektiÄŸinden, diÄŸer aday ve teklifleri reddederek, 1068’de Diyojen’i tercih etmesine sebep oldu. Hanedan dışından bir ÅŸahsın Bizans Ä°mparatorluÄŸuna getirilmesi üzerine asiller, iktidara karşı cephe aldılar. Ãœlke içindeki muhalefeti tasfiye etmekle meÅŸgul olan Diyojen, zekâ ve tecrübesine inandığı ÅŸahısları devlet kadrolarında vazifelendirip, Bizans’ın doÄŸu hududundaki hadiseleri de dikkatle takip ettirdi. Ani ve Kars’ı zaptederek Ani’nin askerî mevkilerini tahrip eden Selçuklulara karşı, tahta çıkışından, 1071 yılına kadar her yıl sefere çıktı. 1068’de Pozantı’ya, 1069’da Palu’ya kadar geldi. 1070’te de Kayseri’ye ordu gönderdi. Bu seferlerle, Bizans ordusunun muharebe kabiliyeti ve tecrübesi arttırılıp, disiplinli olması saÄŸlandı.

Selçuklu akınlarının Ege Denizine, Marmara’ya kadar uzanması ve 1071’de Åžiî-Fâtımî Devletinin, Ä°slâm ülkeleri ve Abbasî HalifeliÄŸi için tehlike arz etmesi üzerine, Mısır Seferine çıkan Selçuklu Sultanı, Suriye’de bulunuyordu. Türklerin Suriye topraklarındaki harekâtını haber alan Bizans Ä°mparatoru Diyojen, doÄŸuya hareket etti. Hareketinden önce verdiÄŸi nutukta azmini şöyle belirtiyordu: “DoÄŸu hudutlarımızda büyük bir Ä°slâm tehlikesi belirmiÅŸtir. Bu tehlikeyi büyümeden ortadan kaldırmalıyız. Ordunun başında; bu tehlikeyi kesin olarak kaldırmaya gidiyorum.”

Romen Diyojen, 13 Mart 1071’de Ä°stanbul’dan 200 000’den ziyade Frank, Norman, Slav, Gürcü, Abaza, Ermeni ve Rumeli’de yaÅŸayan Ä°slâm dînini kabul etmemiÅŸ Peçenek ve Uz Türklerinden de ücretli asker alarak Anadolu’ya geçti.

Bütün kaynaklarını seferber ederek hazırladığı ordusuna güvenen Diyojen, Bizanslılara büyük zaferle dönmeyi vaad ediyordu. Sivas’a gelen Diyojen, bu bölgedeki Ermeni Prensleri ile ahalisini, toptan öldürttü. Ermenilerin mallarını askerlerine yaÄŸma ettirdi. Sivas’tan hareket etmeden önce, generalleri ile harp meclisi kurdu. Bu harp meclisinde, muharebenin, alınacak karar, plan ve hedefi tayin edilecekti. Gerçi Diyojen’in plan ve hedefi kafasında çizilmiÅŸti. Bu, Türklerin Anadolu’ya bir daha akın yapmamalarını saÄŸlayacak bir plandı. Ä°ran’ın içlerine ilerleyecek, Türkleri daha da doÄŸuya sürecek, baÅŸÅŸehirlerini zaptedecekti. Ä°mparator, yalnız Anadolu’yu elinde bulundurmak ve Türkleri yok etmek deÄŸil, bütün Ä°slâm ülkelerini de almaya karar vermiÅŸti. Horasan, Rey, Irak-ı Acem ve Arap, Suriye valiliklerini komutanlarına vermeyi tasarlamış ve hattâ vaad etmiÅŸti. Ä°stilâ edeceÄŸi Ä°slâm ülkelerindeki camilerin yerine kiliseler açmayı ve bu suretle Ä°slâm dinini ortadan kaldırmayı da aklına koymuÅŸtu. Harp meclisinde, generallerden, takip edilmesini lüzumlu gördükleri tekliflerin, ortaya konmasını istedi.

Sivas’taki harp meclisinde, yapılacak harekâtın plan ve hedefi hakkında, iki ana teklif ortaya çıktı. Birincisi; Bizans ordusunun en bilgili ve tecrübeli komutanlarından Rumeli ordusu kumandanı General Nikefor Bryennes ile iyi bir stratejist ve tecrübeli bir komutan olan Türk asıllı general Magistors Tarkhal'dan (Jozeph Tarhchaniotes) geldi. Bu iki general, hudut boylarındaki tecrübelerine dayanarak, Türklere karşı çok ihtiyatlı harekâta giriÅŸmeyi tavsiye edip, ordunun Erzurum’a kadar ilerleyerek, burada Türk ordusunu muharebeye zorlayacak ve kışkırtacak bir tertibin alınmasını, bu suretle muharebenin kendi toprakları içinde yapılarak lojistik desteÄŸin kolaylaÅŸtırılmasını ve Türklerin istifadesine yarayacak her türlü maddî imkânların tahrip edilmesini teklif ettiler. Bu teklife karşılık, Ä°mparator’a hoÅŸ görünmek isteyen ikinci teklif sahibi muhalif generaller ise, hedefin daha derin olmasını ve ordunun vakit kaybetmeden Erzurum’a varıp, Ä°ran’a yönelmesini ve Türk ordusu ile nerede rastlanırsa orada, daha ziyade Türk ülkeleri içinde harp edilerek yok edilmesini teklif edip, birincileri korkaklıkla itham ettiler. Bu son teklif, esasen Bizans Ä°mparatoru’nun planına uygun düştüğünden, ordunun doÄŸuya hareketini emretti.

Bizans ordusunun doÄŸuya hareketini haber alan Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan, Mısır Seferinden vazgeçti. Suriye’den geri dönüşte, önce doÄŸuya yönelerek, gerekli savaÅŸ hazırlıklarını yaptı. Bu arada karakulakları (casus) vasıtalarıyla da Bizanslılara, Türklerin Rey’e çekildiÄŸi haberlerini yaymakta idi. Nihayet Diyarbekir’den kuzeye yöneldi ve Bizans’ın beklemediÄŸi bir anda, Malazgirt’in doÄŸusunda ordugâhını kurup savaÅŸ hazırlığına baÅŸladı. Alparslan, muharebe azmiyle ordugâh kurarken, önceden, düşmanla dövüşeceÄŸini BaÄŸdat’taki Abbasî Halifesine bildirdi. Büyük Sultan, savaÅŸ baÅŸlamadan evvel, Halife El-Kâim'in (1031-1075) gönderdiÄŸi Ä°bnü’l-Mahleban’ı (Ä°bn-i Mühelban), deÄŸerli komutanlarından Sav Tigin’le birlikte Diyojen’e elçi gönderdi.

Sultan Alparslan’ın heyeti, 25 AÄŸustos 1071 sabahı, Bizans ordugâhında hafife alınıp, hakarete uÄŸradı. Diyojen, heyet baÅŸkanına; “Kışlamak için Ä°sfahan’ın mı, yoksa Hemedan’ın mı” daha iyi olduÄŸunu sordu. Sulh teklifini ÅŸiddetle reddedip; “Sultânınıza söyleyiniz; kendileriyle sulh müzakerelerini Rey’de yapacağım, ordumu Ä°sfahan’da kışlatıp, Hemedan’da sulayacağım” dedi. Heyet baÅŸkanı da, Diyojen’e; “Atlarınızın Hemedan’da kışlayacaklarından ben de eminim, fakat sizin nerede kışlayacağınızı bilemiyorum” diyerek, gereken karşılığı verdi.

Sultan Alparslan, muharebe öncesi Halife’den dua talep etti. Abbasî Halifesi, camilerde cuma hutbesinde Alparslan ve ordusunun muzaffer olması için okunacak hutbe metni gönderdi. Muharebe gecesi, Alparslan, ayırdığı bir kuvvetle Bizanslıları, atılan ok ve naralar ile bütün gece tâciz ederek yorgun bir hâle düşürdü. Selçuklular, Bizanslı safında bulunan Türk asıllı birliklerle temas kurdu. Onların, Bizans ordugâhından ayrılarak Selçuklu ordusuna katılmalarını temin etti.

Malazgirt Muharebesinde Bizans ordusunun kumanda kademesi şu şekilde idi: Merkezde Bizans İmparatoru Romen Diyojen olup, yanında hassa ve seçkin birlikler vardı. Sağ kanatta, Anadolu ordusu kumandanı Mikhail Attalicpiates; sol kanatta Rumeli ordusu kumandanı Nikefor Bryennes; ihtiyatta da Andronikos Doucas vazifeliydi. Bizans ordusunun taktiği, Türkleri imha etmekti. Sultan Alparslan kumandasındaki kırk bin kişilik Selçuklu ordusu, yarım hilâl şeklinde tertibat aldı. Hafif süvâri kıtaları, kanatlara yerleştirildi. Ordu merkezi, düşman karşısında birleşmeden yavaş yavaş geri çekilecek ve onu hırpalayacak, at üstünde ok atan süvariler, düşmanın yan ve gerilerine taarruz ederek, Bizans ordusunu dağıtmaya çalışacaklardı. Taarruza katılan düşman süvarisi ezilerek geri atılacaktı. Bu şekilde ilerleyen düşman ordusu, karargâhından kâfi derecede uzaklaştıktan sonra, baskın kıtaları, düşmanın gerilerine taarruz edecek, asıl ordu da, bir ağırlık teşkil ederek, düşmanın kanatlarından birine taarruzla, onu yıktıktan sonra saldırıyı diğer kanada çevirmek suretiyle sonuca gidilecekti.

Selçuklu Sultanı Alparslan, âlim ve devlet adamlarının tavsiyesiyle, muharebeyi Cuma günü yapmayı tercih etti. 26 AÄŸustos Cuma günü askerlerini toplayan Alparslan, atından inip secdeye vardı; “Yâ Rabbî sana tevekkül ediyor, azametin karşısında yüzümü yere sürüyor ve senin uÄŸrunda cihad ediyorum. Yâ Rabbî niyetim hâlistir. Bana yardım et; sözlerimde hilaf varsa beni kahret!” diye dua etti. Sonra askerlerine dönerek; “Burada Allahü teâlâdan baÅŸka bir sultan yoktur, emir ve kader O’nun elindedir. Bu sebeple benimle birlikte cihad etmekte veya benden ayrılmakta serbestsiniz” dedi. Askerler coÅŸarak hep bir ağızdan; “Asla emrinden ayrılmayacağız” karşılığını verdiler. Sonra hepsi aÄŸlayarak helâlleÅŸtiler. Sultan, beyazlar giydi. Atının kuyruÄŸunu baÄŸlayıp, eline er silâhı olan gürzü alıp, şöyle hitap etti: “Askerlerim! Åžehit olursam, bu beyaz elbise, kefenim olsun. O zaman rûhum göklere çıkacaktır. Benden sonra oÄŸlum MelikÅŸah’ı tahta çıkarınız ve ona baÄŸlı kalınız. Zaferi kazanırsak, istikbal bizimdir”. Bu nutku, hitabet sanatının ve muharebe öncesi psikolojik ÅŸartların, bütün inceliklerine sâhipti. Askerler coÅŸup, ÅŸevke geldi.

Cuma namazından sonra başlayan muharebede Sultan Alparslan, fevkalade bir muharebe taktiği uyguladı. Bozkır çevirme hareketiyle, Türk ordusu hilâl şeklinde yayıldı. Muharebenin başlamasından iki saat sonra, Peçenek ve Uz Türkleri, Bizanslılardan ayrılıp, millî bir his ile, Müslüman Selçuklu Sultanına tâbi oldular.

Mezhep baskısı sebebiyle Bizanslılara kırgın ve kızgın bulunan Ermeni kuvvetleri de, muharebe meydanını terk etti. Bu hadiseler, Bizanslılarda manevî bozguna yol açtı. Bizans ordusunda Türklerin ok, gürz ve kılıcından kurtulanların, akşam teslim olmaya can attıkları görüldü. Cengâverliğine rağmen hiçbir şey yapamayan mağrur Bizans İmparatoru Diyojen, yaralı halde bütün mâiyeti ile birlikte esir edildi.

Malazgirt meydanındaki mücadeleden yenik çıkan Ä°mparator, Sultan’ın huzuruna getirildiÄŸinde, utancından başını kaldıramıyordu. Sultan Alparslan, onu nezaketle kabul edip oturttu, gönlünü aldı. Diyojen, muharebe öncesi, muazzam ordusunun Türkleri muhakkak yeneceÄŸine inandığını itiraf etti. Sultan Alparslan; “EÄŸer zafer sizin olsaydı, bana ne yapardın?” diye sordu. Diyojen, öldürteceÄŸini açıklayamadı. “Kamçılardım” cevabını verdi. Alparslan; “Benim size ne yapacağımı düşünüyorsunuz?” diye sordu. “Ya öldürtürsünüz, yahut Ä°slâm memleketlerinde bir esir gibi dolaÅŸtırır, süründürürsünüz. Belki de... Fakat onu düşünmek bile istemiyorum; mümkün görmüyorum, ama... Belki de, affedersiniz!” dedi. Alparslan, yenilgiye uÄŸramış bir insanı daha da küçük düşürmek istemedi. Bizans Ä°mparatorunu affetti. Ağır ÅŸartlarla antlaÅŸma imzaladı. Fakat Romen Diyojen, dönüşünde Bizanslılar tarafından, Türklerden görmediÄŸi hakaretlere uÄŸrayıp öldürüldü. Yeni Bizans Ä°mparatoru Yedinci Mihail, Diyojen’in Türklerle yaptığı anlaÅŸmayı kabul etmedi.

Kazanılan büyük zaferden dolayı Abbasî Halifesi, Sultan’a tebrik ve teÅŸekkür mektupları gönderdi. Birçok Ä°slâm ÅŸairi, Alparslan’ı öven kasideler yazdılar.

Türklerin yeni yurt edinmesini saÄŸlayan Malazgirt Zaferinden sonra, on beÅŸ yıl içinde, Anadolu ele geçirildi. Bu zaferle, Anadolu’nun tapusu, Türklerin eline geçti. Bu bakımdan, Malazgirt Zaferi, Türk ve dünya tarihinde bir dönüm noktası oldu.

Anadolu’ya, burayı vatan edinen Selçuklu Türkleri ile diÄŸer Türk boyları yerleÅŸtirildi. Bozkır kültüründen, Ä°slâm medeniyeti dairesine bütünüyle giren Türklerin dünya görüşü daha da geliÅŸti. DoÄŸudan gelen göçebe Türkler, Anadolu’da yerleÅŸik medeniyete geçirildi. Åžehirler kurup geliÅŸtirerek kültür, sanat, sosyal müesseseler tesis edildi. Kıymetli mîmarî eserlerle, bu yerleÅŸim merkezleri süslendi.