Yougames - Joomla Gaming Portal Template

Özbek halkının tarihinin ilk dönemlerine ait bilgi yoktur. Özbeklere bu ad, ilk olarak 1313-1340 yılları arasında hüküm süren, Altınordu Hükümdarı Gıyâseddin Muhammed Özbek tarafından verildi. Daha sonraları, 1412-1468 yılları arasında hüküm süren Ebü’l-Hayr’a baÄŸlı Müslüman-Türklerin adı oldu.

Timur Han'ın 1405’te ölümünden sonra zayıflayan Timur Ä°mparatorluÄŸu parçalanmaya baÅŸladı. Bu sırada Aral Gölünün ve Seyhun Irmağının kuzeyindeki bölgede dağınık olarak yaÅŸayan Özbekler, Ebü’l-Hayr’ın idaresinde toplanarak, 1428’de onu kendilerine han ilan ettiler. Kısa zamanda kuvvetlenip, çevredeki diÄŸer boyları da hakimiyetleri altına aldılar. Timurlulardan, Harezm’i alıp, Urgenc’i zaptettiler. Siriderya (Seyhun) Irmağı kıyısındaki Sığnak, Arkuk, Suzak, Akkurgan, Özkent gibi ÅŸehirleri ülkelerine kattılar ve bunlardan Sığnak’ı baÅŸÅŸehir yaptılar. Türkistan taraflarına seferler düzenledilerse de, Kalmuklara yenilerek Sığnak’a çekildiler. Özbeklerin bu zayıf durumundan istifade eden Karay ve Canibek adlı baÅŸbuÄŸlar, Özbeklerden bir kısmını etraflarında toplayıp, ÇaÄŸatay Hanı EsenboÄŸa’ya baÅŸvurarak, kendilerine yurt vermesini istediler. EsenboÄŸa, onları, ÇaÄŸatay MoÄŸol Ä°mparatorluÄŸunun sınır bölgelerine yerleÅŸtirdi. Canibek ve Karay’a tâbi olarak Özbeklerden ayrılan göçebe boylara, daha sonra Kazak veya Kırgız Kazakları adı verildi. Kırgız Kazaklarını yeniden hakimiyeti altına almaya çalışan Ebü’l-Hayr, 1468’de bir savaÅŸta vefat etti. Ebü’l-Hayr’ın vefatından sonra, Özbekler, ÇaÄŸatay MoÄŸol hükümdarı Yunus Hana yenilerek dağıldılar. Yunus Han, Ebü’l-Hayr’ın oÄŸlu Åžah Budak’ı öldürttü. Dağınık halde bulunan Özbekler, bu hadise üzerine Åžah Budak’ın oÄŸlu Muhammed Åžeybek’in (Åžeybânî) etrafında tekrar toplanarak güneye doÄŸru inmeye baÅŸladılar.

Bu tarihten itibaren Åžeybânîler adıyla da anılan Özbekler, ilk zamanlar, ÇaÄŸatay Hanı Mahmud Hanın himayesine girerek Türkistan’a yerleÅŸtiler. 1500 yılında TimuroÄŸulları Devletindeki iç karışıklıktan yararlanarak, Buhara’yı zaptedip, Timur Hanedanına son verdiler. Mâverâünnehir tahtına, Muhammed Åžeybânî geçti. Timur soyundan gelen Hüseyin Baykara’nın hüküm sürdüÄŸü Harezm’i ve Hüseyin Safi’nin idare ettiÄŸi Hîve’yi de ele geçiren Özbekler, ÇaÄŸatay Hükümdarı Yunus Hanın torunu Babür ile uÄŸraÅŸtılar. Yapılan bir savaÅŸta, Babür’ü maÄŸlup ederek TaÅŸkent’e çekilmek zorunda bıraktılar. Horasan tarafına da seferler düzenleyip, Belh ve Herat’ı ele geçirdiler. ÇaÄŸatayların elinde bulunan TaÅŸkent’i de zapteden Özbekler, ÇaÄŸatay Hanı Mahmud Han ile kardeÅŸi Ahmed Hanı esir aldılar. Böylece Türkistan, Mâverâünnehir, Fergana ve Horasan bölgelerine hakim olup, Orta Asya’nın en güçlü devleti hâline geldiler.

Özbekler, on altıncı yüzyıl boyunca Ä°ran’daki Åžiî-Safevîler'le devamlı olarak savaÅŸtılar. Osmanlılar ve Hindistan’daki Babürlüler'le iyi münasebetler kurmaya çalıştılar. 17 ve 18. yüzyılın ortalarına kadar Astırhanlar Hanlığı'nın hakimiyeti altında kaldılar. 1740’ta, Nâdir Åžah tarafından, Astırhanlar (Astrahan) Hanlığı yıkıldı.

Nâdir Åžahın vefatından sonra, hakimiyet CanoÄŸullarının yerine Mangıthanlar sülâlesine geçti. CanoÄŸullarının hakimiyeti, 1860 yılına kadar devam etti. 1860’tan itibaren Türkistan içlerine doÄŸru ilerleyen Rusların himayesinde, yarı bağımsız olarak devam eden Buhara Hanlığı'nın hakimiyetinde kalan Özbekler, Rusların baskısı altında yaÅŸadılar. 1917’deki komünist ihtilalden sonra, Rus esaretine karşı harekete geçtiler. Buhara, 1920’de Ruslar tarafından tamamen iÅŸgal edilince, Mangıthanlar sülalesi de ortadan kalktı. Kadın-erkek, ihtiyar-çocuk demeden insanların kurÅŸuna dizilmesi, cami ve mescitlerin kapatılıp din adamlarının ÅŸehit edilmesinden sonra, Buhara Halk Cumhuriyeti kuruldu. Bu cumhuriyet de 1924’te ortadan kaldırıldı.

Bugün Özbekler, 1991’de bağımsızlığını kazanan Özbekistan Cumhuriyeti'nde yaÅŸamaktadırlar. 1984’te 17.5 milyon olan Özbekistan nüfusunun, 12 milyonu Özbeklerden meydana geliyordu. Ayrıca, Tacikistan’da 1 milyon, Türkmenistan’da 240 bin, Kırgızistan’da 450 bin, Kazakistan’da 2 milyon 400 bin kadar Özbek yaÅŸamaktadır. Böylece Orta Asya Türk Cumhuriyetlerindeki toplam Özbek sayısı, 16 milyonu bulmaktadır.