Yougames - Joomla Gaming Portal Template

Yaradılış Destanından sonra bilinen ilk büyük ve millî Türk Destanı Alp Er Tunga Destanıdır. Fakat bu destanın, hattâ özeti hakkında dahi kesin bilgiler edinilmiÅŸ deÄŸildir; çok eski çaÄŸlarda ve Türk Boylan arasında böyle bir destanın söylenmiÅŸ olduÄŸu, bilinmeyen sebeplerden, belki de bu destanlardan sonra çekirdeklenmeye baÅŸlayan ve daha etkili bir ÅŸekilde Türk Boylarını coÅŸturan destanlar, özellikle OÄŸuz KaÄŸan Destanının etkisiyle unutulmaÄŸa baÅŸlamış olabileceÄŸi varsayımını kabul etmek zorundayız.

Alp Er Tunga Destanı hakkındaki bilgilerin en önemli kaynağı Divan-ı Lugat-it Türk'tür. Milâttan sonra on birinci yüzyılda KâÅŸgarlı Mahmut tarafından yazılan bu eserde, Destanın, büyük bir ihtimâlle son kısımlarına ait bir ağıt (sagu) yazılı olarak verilmektedir.

Bu Türk BeÄŸlerinde atı belgülük
Tunga Alp Er idi katı belgülük

Bedük bilgi birle öküÅŸ erdemi
Biliglig ukuÅŸlug budun ködremi

Tacikler ayur ânı Afrasyab
Bu Afrasyap tutdı iller talab

Bugünkü Türkçemizle: "Alp Er Tunga, Türk Beyleri içinde adı ve kutsallığı bilinen ve tanınan bir yiÄŸit idi; geniÅŸ bilgisinin yanında sayılamayacak  kadar çok erdemi vardı: bilgiliydi, anlayışlıydı, meziyetleri çoktu.  Ä°ranlılar ona, Afrasyab adını vermiÅŸlerdi. Afrasyab dünyaya hükmetti" anlamına gelen bu ağıttan, Alp Er Tunga'nın, Ä°ranlılar arasında da çok iyi bilindiÄŸi anlaşılmaktadır. Nitekim, Ä°ran Destanı olan Åžehnâme'nin yazan  Firdevsî de, destanının büyük bir kısmında Afrasyab'ın kahramanlıklarından söz etmek zorunda kalmıştır. BaÅŸka bir milletin kahramanından, kendi destanlarında söz edilebilmesi için o kahramanların gerçekten çok büyük deÄŸer taşımaları gerekmektedir. Alp Er Tunga'da bu deÄŸerler fazlasıyla vardır.

Åžehnâme'ye göre, önce Turan ülkesinin ÅŸehzadesi sonra da hakanı olarak adı geçen Alp Er Tunga Ä°ran-Turan savaÅŸlarının çok ünlü Turan kahramanıdır. Babasının öÄŸüdünü tutmuÅŸ ve o zaman güçlü bir ülke olan Ä°ran'a savaÅŸ açmıştır. Selvi gibi uzun boylu, kollan ve göÄŸsü aslana eÅŸ güçte ve fil kadar güçlü bir yiÄŸitti, Ä°ranlıları yendi. Ä°ran hükümdarını esir aldı. Ä°ran ülkesinde bir çok padiÅŸahlıklar bulunuyordu. Bunlardan biri de Kabil PadiÅŸahlığı idi ve başında da Zal adlı biri vardı. Kabil PadiÅŸahı Zal, Alp Er Tunga'nın elinde esir olan Ä°ran Hükümdarını kurtarmak için Turan ülkesine yürüdü. Alp Er Tunga'yı yendi ama hükümdarını kurtaramadı. Zaman geçti. Ä°ran ülkesine hükümdar olan Zev de öldü. Bunu fırsat bilen Alp Er Tunga Ä°ran'a bir daha savaÅŸ açtı . O zamana kadar Zal da yaÅŸlanmışta. Kendi yerine, Alp Er Tunga'ya karşı oÄŸlu Rüstem'i yolladı. 'Halen Anadolu'da ZaloÄŸlu Rüstem adıyla meÅŸhur olan halk kitaplarında ZaloÄŸlu Rüstem ile Arap Üzengi cengi diye hikâyeleri anlatılan bu ünlü Ä°ran kahramanı ile Alp Er Tunga arasında sayısız savaÅŸlar oldu. SavaÅŸların çoÄŸunu Rüstem kazandı bir kısmını Alp Er Tunga kazandı. (Åžehnâme Ä°ran destanı olduÄŸu için bunu olaÄŸan saymak gerekir.)

Bu savaÅŸlar sürüp giderken, Ä°ran'ın, hükümdarı bulunan Keykâvus, oÄŸlu SiyavuÅŸ'u ve ZaloÄŸlu Rüstem'i gücendirmiÅŸti. Gücenmenin sonucu olarak ÅŸehzade SiyavüÅŸ kaçıp Alp Er Tunga'ya sığındı. Orada uzun zaman kaldı, hattâ Türk yiÄŸitlerinden birinin kızıyla evlendi, Keyhüsrev adında da bir oÄŸlu oldu.

Keyhüsrev büyüyünce, iranlılar onu kaçırıp hükümdar yaptılar. Keyhüsrev ZaloÄŸlu Rüstem'i hoÅŸ tutup, gönlünü aldı ve Alp Er Tunga'nın üzerine gönderdi. Yine bir çok savaÅŸlar oldu. ÇoÄŸunda Alp Er Tunga yenildi. Ve en sonunda Alp Er Tunga iyice yoruldu, ordusu dağıldı, askeri kalmadı. Tek başına daÄŸlara çekildi. Orada, bir maÄŸarada tek başına yaÅŸadı. Fakat günün birinde izini keÅŸfedip yerini buldular. Alp Er Tunga suya atlayıp kurtulmak istedi; fakat daha önce davranan Iran askerleri yetiÅŸip saldırdılar. YiÄŸitçe doÄŸuÅŸtu ama ihtiyardı, yorgundu, tek başınaydı. Öldürdüler.

Daha önce de belirttiÄŸimiz gibi, çok ÅŸuurlu bir Iran milliyetçisi olan Firdevsî'nin Zal OÄŸlu Rüstem'i ve diÄŸer Ä°ran asker ve hükümdarlarını üstün görmesi, savaÅŸların çoÄŸunda Alp Er Tunga'yı yenik durumlara düÅŸürmesi olaÄŸan karşılanmalıdır. Alp Er Tunga'mn çok büyük bir yiÄŸit, üstün deÄŸerlere sahip bir Hakan olduÄŸunu anlamak için bir Iran Destanında ne kadar deÄŸerli bir yer kapladığı düÅŸünülmelidir. Firdevsî, kendi milletinin kahramanlarını deÄŸerlendirebilmek için ancak bir Türk Hakanını ölçü olarak aldıysa bu bile, Alp Er Tunga'mn nasıl bir destan yiÄŸidi olduÄŸunu gösterir. Gerçi Iran ve Turan savaÅŸlarının önde gelen bir yiÄŸidi olarak Alp Er Tunga gerçek kiÅŸiliÄŸe de sahiptir; Firdevsî'nin Alp Er Tunga'yı seçiÅŸinde bu gerçek payı da muhakkak vardır ama aslında Alp Er Tunga, destanlara has kiÅŸiliÄŸi ile Firdevsî'yi etkisi altına almıştır.

Prof. Zeki Velidî Togan'a göre M.Ö. dördüncü yüzyıla kadar yaÅŸamış olan ve M.Ö. yedinci yüzyılda Orta TiyanÅŸan çevresinin en güçlü devleti olarak geliÅŸmiÅŸ bulunan, Hunlardan önceki büyük Türk Devleti Åžu veya Saka adını taşımaktadır. Bu Türk imparatorluÄŸu, birçok kavimler üzerinde egemenlik kurmuÅŸ olup Güney Rusya'yı da içine almak üzere DoÄŸu Avrupa’ya kadar yayılmıştır. Bir kısım tarihçiler DoÄŸu Avrupa bölümündeki sakalara Ä°skit, Orta Asya ve Azerbaycan çevresindekilere Saka adını vermektedir. M.Ö. yedinci yüzyılda en güçlü ve en parlak devrini yaÅŸamış olan bu Türk Ä°mparatorluÄŸunun Hakanı ise alp Er Tunga'dır.

Divan-ı Lugat-it Türk'te, Alp Er Tunga için söylenen ağıtlardan (Sagu) bazı parçalar kaydedilmiÅŸtir.

Bu parçalar bugünkü Türkçe söyleyiÅŸiyle ÅŸöyledir:

'Alp Er Tunga öldü mü?
Kötü dünya kaldı mı?
Felek öcünü aldı mı?
Åžimdi yürek yırtılır.

Feleğin silahı hazır
Gizli tuzak kurdurur
Beyler beyini vurdurur
Kaçsa nasıl kurtulur?

Beyler atlarını yorup
Kaygıdan çaresiz durup
Beti benzi sararıp
Sarı safrana döndüler.

Erler kurt gibi hıçkırdı
Yaka bağır yırtıp durdu
Acı ağıtlar çığırdı
YaÅŸ akar gözler kurur.

Gönlüm içinden yandı.
GeçmiÅŸ zamanı andı.
Geçen günler nerdedir?