Yougames - Joomla Gaming Portal Template

Akkoyunlu oymağının DoÄŸu Anadolu'ya geliÅŸ tarihi hakkında güvenilir bilgiyi, Akkoyunlu hanedanının tarihi olan, Ebû Bekr-i Tihrânî'nin Kitâb-ı Diyarbekriyye'sinde bulmak mümkündür. Devletin kurucusu Karayülük Osman Bey'i, Bayındır Han vasıtasıyla, 52. göbekte OÄŸuz Han'a baÄŸlayan yazar, oymağın ilk önce XIII. asrın baÅŸlarında DoÄŸu Anadolu'da göründüÄŸünü, MoÄŸol istilâsına karşı koyduklarını, giderek Diyarbekir havâlisine hâkim olup, bu arada Trabzon Rum Devleti'ne ve Gürcülere karşı da seferlere giriÅŸtiklerini kaydeder.

Konar-göçer bir Türkmen topluluÄŸu olan Akkoyunlular'ın adlarının, besledikleri sürülerden verilmiÅŸ olması muhtemeldir. ÇeÅŸitli Farsça ve Arapça kaynaklar, Akkoyunlular'ın menÅŸe'lerinden bilgi vermeksizin, Selçuklu ve Artuklu beylerinden olduklarını ifade etmelerine karşılık, yukarda zikredilen Akkoyunlu tarihi olan Kitab-ı Diyarbekriye'de, Akkoyunluların, OÄŸuz Han neslinden geldikleri belirtilmektedir.

Buna göre, OÄŸuzlar'ın Bayındır boyunun bir oymağı olan Akkoyunlular'ın, Peygamber efendimiz devrinde (VII. yüzyıl) Kıpçak ülkesine, oradan da Ârran Ovası'na geldiklerini, Selçuklular döneminde bu devletin hizmetine girdiklerini ve Diyarbakır bölgesinin kendilerine ikta olarak verildiÄŸini kaydetmektedir.

OÄŸuzlar'ın Bayındır boyundan inen Akkoyunlular'ın tarihi, 1300 yıllarından itibaren bilinmektedir. Akkoyunlular'dan, bilinen ilk tarihi simâ, Tur-Ali Bey'dir. Karakoyunlu devletini yıkarak (1469), onun yerine büyük bir Türkmen devleti haline gelen Akkoyunlular'ın, bu tarihe kadar baÅŸlarında bulunan reisleri ÅŸunlardır:

1) Tur-Ali Bey (?-1360): Babası Akkoyunlu Beylerinden Pehlivan Bey'dir. Kendisine baÄŸlı Türkmenler'le Diyarbakır'da yurt tuttuÄŸu bilinmektedir. Ä°lhanlı Gazan Han (1248-1291)'a genç yaÅŸta intisap ettiÄŸi ve onun maiyetinde Suriye seferine katıldığı bilinmektedir.

2) Fahreddin Kutlu Bey (1360-1389): Babası Tur-Ali Bey'den sonra, Akkoyunlular'ın reisliÄŸine gelmiÅŸtir. Devri oldukça hareketli geçmiÅŸ, Sivas hakimi Kadı Burhaneddin, Trabzon Rum Ä°mparatorluÄŸu, Mısır Memlûk Sultanlığı ve amansız rakipleri Karakoyunlular'la mücadele etmiÅŸtir. 1389 yılında ölen Fahreddin Kutlu Bey'in mezarı, Bayburt'un Sinor köyündedir.

3) Ahmed Bey (1389-1397): Fahreddin Kutlu Bey'in oÄŸludur. Babasının ölümü üzerine, Akkoyunlular'ın reisliÄŸine getirilmiÅŸtir. Uzun süre, Kadı Burhaneddin'in yüksek hakimiyetini kabul etmek zorunda kalan Ahmed Bey, 1397 yılında onun tarafından öldürülmüÅŸtür.

4) Fahrüddin/Bahaüddin Kara-Yülük Osman Bey (1397-1435): Akkoyunlular'ın, DoÄŸu Anadolu'da hakimiyetini perçinleyen reisleridir. Fahreddin Kutlu Bey'in oÄŸullarındandır. Rakipleri ve aÄŸabeyi Ahmed Bey'i öldürten Kadı Burhaneddin'i maÄŸlûp ve katletmiÅŸ, daha sonra Karakoyunlu Kara-Yusuf'la, Türkmenler üzerindeki hakimiyet ve DoÄŸu-GüneydoÄŸu Anadolu'yu elde etmek için, amansız bir mücadeleye girmiÅŸtir.

5) Celâlüddin Ali Bey (1435-1438): Kara-Yülük Osman Bey'in veliaht tayin ettiÄŸi oÄŸlu olup, babasının yerine Akkoyunlu reisliÄŸine getirilmiÅŸtir.

6) Nurüddin Hamza Bey (1438-1444): Kara-Yülük Osman Bey'in diÄŸer oÄŸludur.

7) Cihangir Bey (15/10/1444-1453): Celâlüddin Ali Bey'in oÄŸludur. Hakim olduÄŸu Urfa'dan hareketle, Akkoyunlu beyliÄŸini tekrar toplamayı baÅŸarmıştır.

8) Nusretüddin Ebû-Nasr Uzun Hasan Bey (1435-6/1/1478): Akkoyunlular'ı bir devlet haline yükselten, Akkoyunlu Uzun Hasan Bey olmuÅŸtur.

Karakoyunlular'ın büyük hükümdârı Cihân-ÅŸâh'ı (1467), Türkistan hükümdârı Ebu Said'i (1469) ortadan kaldırarak bütün Ä°ran'a, Irak'a, Kafkasya'ya ve DoÄŸu Anadolu'ya sahip oldu.

Batı Anadolu'ya doÄŸru olan hedefi, Osmanlı hükümdârı Fatih Sultan Mehmed (1451-1481) karşısında aldığı Otlukbeli (11 AÄŸustos 1473) yenilgisi ile neticesiz kaldı. Bu yenilgiye raÄŸmen ayakta kalmayı baÅŸaran Uzun Hasan, Orta ve Batı Anadolu'dan tamamen elini çekmekle beraber, Tebriz taht merkezi olmak üzere diÄŸer Akkoyunlu topraklarını elinden bırakmadı.

1478 yılında vefat eden Uzun Hasan, büyük devlet adamlığı vasfı yanında, memlekette uzun süreden beri ihmal edilmiÅŸ olan imâr faaliyetlerine hız verdi. DoÄŸu ve GüneydoÄŸu Anadolu'yu harap eden aÅŸiret kavgalarına, mera, otlak anlaÅŸmazlıklarına son verebilmek için, birçok kanunlar düzenledi. Bu kanunlar, uzun süre, bölgede "Hasan PadiÅŸah Kanunları" olarak anılagelmiÅŸtir. Osmanlılar dahi, DoÄŸu ve GüneydoÄŸu Anadolu bölgesini ele geçirdikleri zaman, bu kanunlarda çok az deÄŸiÅŸiklikler yaparak yürürlükte bırakmışlardır.

9) Sultan Halil (6/1/1478-24/12/1490):Uzun Hasan Bey oÄŸlu.

10) Sultan Yâkub (15/7/1478-24/12/1490): Uzun Hasan Bey'in diÄŸer oÄŸlu olup, son dirayetli Akkoyunlu hükümdarıdır. Ölümünden sonra devlet, inkırâza yüz tutmuÅŸtur.

Sultan Yakub'dan sonra sırasıyla Sultan Baysungur (24/12/1490-1492 Mayıs), Sultan Rüstem (Mayıs 1492-1496 yılı başı), Sultan Dâmâd/Ahmed Göde/(1496 başı-1498), Sultan Mehmed (1498-1500), Sultan Elvend (1500-1504), Sultan Murad (1504-1508) hükümdarlık yapmışlardır. Akkoyunlu devletine diÄŸer bir Türk teÅŸekkülü olan Safevî hanedanı son vermiÅŸtir.