Yougames - Joomla Gaming Portal Template

Karakoyunlu oymağı, Karakoyunlu devletinin çekirdeÄŸini teÅŸkil etmiÅŸtir. Sa'dlu, Baharlu, Duharlu, Karamanlu, Alpagut, Çakırlu, Ayunlu, Bayramlu, AÄŸaç-eri, DüÄŸer ve Hacılu oymakları halkları da, Karakoyunlu Devletinin ahâlisiydi. Yaklaşık otuz bin çadırdan oluÅŸan Karakoyunlular, Cengiz'in hücumu üzerine, Töre Bey idaresinde, Türkistan'dan Mâverâünnehir'e, oradan da Ä°ran yoluyla doÄŸu Anadolu'ya göç etmiÅŸlerdi. Töre Bey, Kara Yusuf'un yedinci atası olup, OÄŸuz Han'ın torunlarından olduÄŸu söylenirdi.

Karakoyunluların, siyasî bakımdan ehemmiyet kazanması, Ä°lhanlı hükümdarı Ebu Said Bahadır Han'ın ölümü ve içeride MoÄŸol noyanlarının bir mücadeleye giriÅŸmeleri ile baÅŸlar. Karakoyunlular, ilk zamanlarda, Trak'taki Celâyir ailesinin ve ÇobanoÄŸulları'nın hizmetindeydiler. On dördüncü yüzyılın baÅŸlarında, Karakoyunluların reisleri, Bayram Hoca idi. Bayram Hoca, Sincar hakimi Pîr Muhammed'i öldürerek emîrliÄŸi ele geçiren Hüseyin Bey'in maiyetinde bulunuyordu. Daha sonra Hüseyin Bey'i ortadan kaldırarak yerine geçti (1351). Hüseyin Bey'in ölümünden sonra, Türkmenlerin büyük bir kısmı, Bayram Hoca'nın emîrliÄŸini tanıdılar.

1370 yılından itibaren fetih hareketine giriÅŸen Bayram Hoca; Sürmelü, Alakilise, Hoy ve Nahcivan havâlilerine hakim oldu. 1374'te Musul'u zaptetti ve ÅŸehir, devletin yıkılışına kadar Karakoyunlu hanedanının elinde kaldı.

Erzurum'dan Musul'a kadar uzanan sahayı hakimiyeti altına alarak, Karakoyunlu kabilesini tarih sahnesine çıkaran Bayram Hoca, 1380 senesinde ölünce, yerine kardeÅŸi TüremiÅŸ'in oÄŸlu Kara Mehmed geçti. Kara Mehmed, Celâyirliler'e baÄŸlı kalmak ÅŸartıyla, babasından kalan yerleri elinde tutmayı baÅŸardı ve kızını Celâyirli sultanı Ahmed'e vererek, bu baÄŸlılığını kuvvetlendirdi. Kara Mehmed Bey, 1383 yılında Musul hacılarının yolunu kesip mallarını yaÄŸmalayan Caber hakimi Salim Bey'in üzerine yürüdü. Onu, büyük bir bozguna uÄŸrattı ve arazisini yaÄŸmaladı. 1387 senesinde, Erzincan emîri Mutahharten ile Akkoyunlular arasında baÅŸlayan mücadele, Mutahharten'in maÄŸlubiyetiyle sonuçlanınca; Erzincan emîri, Kara Mehmed'den yardım istedi. Akkoyunlular ile öteden beri mücadele içinde olan Kara Mehmed, Mutahharten'in yardımına koÅŸtu ve Akkoyunluları ağır bir yenilgiye uÄŸrattı. Akkoyunlu Ahmed ve kardeÅŸi Hüseyin beyler, Kadı Burhaneddin'e sığındılar.

Kara Mehmed Bey, 1307'de KarabaÄŸ üzerinden Anadolu'yu istilâya teÅŸebbüs eden Timurlu kuvvetlerini bozguna uÄŸrattı. Bir çok Timurlu emîri, bu çarpışmada öldürüldü. 1388 yılında Tebriz ÅŸehri için, Kara Mehmed Bey ile Celâyirli emîrlerinden Åžebli ve Åžah Ali arasında büyük bir mücadele baÅŸladı. Åžebli komutasındaki Celâyir ordusuyla, HeÅŸtrud'da karşılaÅŸan Karakoyunlular, bu orduyu büyük bir bozguna uÄŸratırken, Åžebli'yi de öldürdüler. Bu hadisenin akabinde Kara Mehmed Bey, Kara Hasan adındaki bir Türkmen emîriyle giriÅŸtiÄŸi mücadele sırasında 1389 yılında öldürüldü.

Kara Mehmed Bey'in ölümünden sonra, yerine Kara Yusuf geçti (1389). Hükümdarlığının ilk yılları, iç karışıklıklarla geçen Kara Yusuf Bey, 1392'de Timur Han'ın (1370-1405) tabiiyet teklifini kabul etmeyip mücadeleye giriÅŸti. Timur Han'ın Anadolu'dan ayrılmasını fırsat bilerek, ErciÅŸ'i ele geçirdi. Timur Han'ın Van ve çevresinin idaresine tayin ettiÄŸi Emîr Ä°zzeddin Åžîr, yanındaki ÇaÄŸatay askerleri ile birlikte, Kara Yusuf'un üzerine yürüdü. Yapılan küçük çapta çarpışmanın ardından iki taraf arasında barış saÄŸlandı. Kara Yusuf, geri çekilirken Avnik emîri Atlamış'ın dört yüz atlı ile Ä°zzeddin Åžîr ve ÇaÄŸatayların yardımına gittiÄŸini gördü ve ErciÅŸ Ovasında bir gece baskını ile Atlamış'ı esir alarak, askerlerinin büyük bir bölümünü öldürdü. Kara Yusuf daha sonra, Atlamış'ı, Memlûk Sultanı Berkuk'a gönderdi ve orada hapsedildi.

Timur Han, Hindistan seferini büyük bir baÅŸarı ile tamamlayarak yeniden DoÄŸu Anadolu'da görülünce, Kara Yusuf, Van Gölü çevresindeki atalarından kalma yurdunu boÅŸaltarak Musul'a çekildi (1399). Timur Han'ın BaÄŸdat'ı ele geçirmek için ordu göndermesi üzerine Sultan Ahmed Celâyir, yanında bulunan az sayıda asker ile BaÄŸdat'tan ayrılarak, Musul'da bulunan Kara Yusuf'un yanına gitti. Bu sırada Sultan Ahmed'e tâbi olan kaleler, Timur Han'ın gönderdiÄŸi ordu tarafından ele geçirildi. Timur Han'ın ordusu BaÄŸdat'tan ayrılınca, Kara Yusuf ve Sultan Ahmed, hiçbir güçlükle karşılaÅŸmadan ÅŸehre hakim oldular. Ancak, bu sırada Bingöl yaylasında bulunan Timur Han'ın, kendilerini arkadan çevirme planını öÄŸrenince, Sultan Ahmed ve Kara Yusuf, Memlûk sultanına iltica etmeye karar verdiler. Memlûk sultanına bu durumu bildirmek için elçiler gönderdiler. Elçilerin dönüÅŸünü beklemeyen Kara Yusuf ve Sultan Ahmed, yanlarında emîrleri ve kuvvetleri olduÄŸu halde Kahire'ye doÄŸru yola çıktılar. Memlûkların Halep nâibi DemirtaÅŸ'ın yollarını keserek, Suriye'ye girmelerine mani olmak istemesi üzerine, iki taraf arasında ÅŸiddetli bir muharebe oldu. DemirtaÅŸ, ağır bir bozguna uÄŸradı. Bu muharebenin neticesinde Kara Yusuf ve Sultan Ahmed'in, Memlûk sultanına sığınma yolları kapandı. Bu yüzden iki hükümdar, Osmanlı padiÅŸahı Yıldırım Bayezid Han'ın yanına gitmeye karar verdiler. Fakat, aralarında çıkan anlaÅŸmazlık yüzünden birbirlerinden ayrıldılar. Kara Yusuf, memleketine geri döndü. Timur Han ise, onların hareketlerinden günü gününe haber alıyordu. GönderdiÄŸi kuvvetler, Sultan Ahmed Celâyir'e ani bir baskın düzenleyerek maÄŸlup ettiler. Sultan Ahmed, bütün ağırlıklarını kaybettikten sonra, güçlükle Osmanlı sultanına sığınabildi. Kara Yusuf Bey de, Timur'un 1400'deki Yakın DoÄŸu seferinde, Osmanlı sultanı Yıldırım Bayezid Han'ın yanına gitti, ondan himaye ve iltifat gördü. Kendisine Aksaray havalisi, maiÅŸet ve ikamet yeri olarak verildi. Bu durum, Timur Han ile Yıldırım Bayezid Han arasında yapılan 1402'deki Ankara Savaşı'nın sebeplerinden biri oldu.

1402 yılında Yıldırım Bayezid'le yaptığı Ankara Meydan Muharebesini kazanan Timur Han, Karakoyunlu emîri Kara Yusuf'a kesin bir darbe indirdi. Timur Han'ın ordusu karşısında bozguna uÄŸrayarak, muharebe meydanından güçlükle kaçan Kara Yusuf, nâibi Åžeyhü'l-Mahmudî'ye sığındı. DımaÅŸk nâibi, önce Kara Yusuf'a, sonra da buraya gelen Ahmed Celâyir'e iyi bir kabul gösterdi. Fakat, bir süre sonra Timur Han'ın, Memlûk sultanına yaptığı tehdit ve baskılar etkisini gösterdi. Memlûk sultanı Ebu'l-Ferec, DımaÅŸk nâibinden Kara Yusuf ve Ahmed Celâyir'in öldürülmelerini istedi. Ancak, nâib bu emri yerine getirmedi ve sadece hapsetmekle yetindi. Bir sene kadar hapiste kalan Kara Yusuf, buradan çıktıktan sonra, Van hâkimi Ä°zzeddin Åžîr üzerine yürüyerek Van bölgesini ele geçirdi. Onun eski ülkesine sahip olması üzerine, dört bir yana dağılan Türkmen emîrleri, tekrar bayrağı altında toplandılar. Kara Yusuf'un bu faaliyetlerine Âzerbaycan ve Irak-ı Arab hükümdarı Miran Åžah oÄŸlu Ebu Bekr karşı çıktı. Ä°ki ordu çok geçmeden Nahcivan'ın batısında karşılaÅŸtılar. Ebu Bekr'in ordusu yenildi ve kuvvetlerinin pek çoÄŸu Aras nehrinde boÄŸuldu. Bu zaferle ÅŸöhret ve gücü bir kat daha artan Kara Yusuf, Tebriz ahalisinin isteÄŸi üzerine ÅŸehir önüne gelerek yaptığı muharebede, Ebu Bekr'in babası ve Timur'un oÄŸlu Miran Åžah'ı öldürdü ve ÅŸehri ele geçirdi. Bir süre sonra Ebu Bekr'le karşılaÅŸan Kara Yusuf, onu tekrar maÄŸlup etti. Bu muvaffakiyetle Kara Yusuf, Timur Ä°mparatorluÄŸu'nun önemli bir parçasını alarak, Karakoyunlu Devletini kurdu.

Kara Yusuf'un Ebu Bekr'e karşı kazandığı ikinci ve parlak zaferden sonra, baÅŸta Irak emîri Bistam Bey olmak üzere bütün emîrler ona baÄŸlılıklarını bildirdiler. Daha sonra Bistam Bey'i Irak-ı Acem'in fethine memur eden Kara Yusuf, AladaÄŸ'a gitti. Bistam Bey, Sultaniye'yi fethedince, Kara Yusuf, onu Irak-ı Acem valiliÄŸine tayin etti. 1409 yılında, "zaptolunamaz" olarak vasıflandırılan Alıncak Kalesi, Karakoyunluların eline geçti.

Bu sırada Sultan Ahmed Celâyir, Karakoyunlulara ait Tebriz'e girerek ÅŸehirdeki Türkmenlerin çoÄŸunu katletti. Durumu öÄŸrenen Kara Yusuf, Âzerbaycan'a girerek, Tebriz yakınlarında karargâh kurdu. Ä°ki ordu arasında vuku bulan savaÅŸta, Sultan Ahmed, askerlerinin büyük bir kısmıyla, Karakoyunluların eline esir düÅŸtü. Sultan Ahmed, ordu komutanlarının ısrarıyla öldürüldü (1410). Kara Yusuf, bu zaferden sonra oÄŸlu Pir Budak'ı hükümdar ilan etti. Irak-ı Arab üzerine sefer düzenleyip, bölgeyi ele geçirdi. OÄŸlu Åžah Mehmed'i, BaÄŸdat'a vali tayin etti. Daha sonra Âmid (Diyarbakır), Ergani üzerine yürüdüÄŸü sırada, önüne çıkan Akkoyunlu beyi Kara Yülük Osman'la savaşıp, onu maÄŸlup ve barışa mecbur etti. Akkoyunluların müttefiki olan Åžirvan ve Gürcistan hükümdarlarını da  yendikten sonra, Irak-ı Acem'i tamamen ele geçirdi.

1420'de Ucan'da vefat eden Kara Yusuf Bey'den sonra, Karakoyunlulara bütünüyle hâkim olabilecek bir ÅŸehzadenin bulunmaması, birliÄŸi sarstı. Hükümdar ilan ettiÄŸi Pir Budak, kendisinden önce vefat etmiÅŸti. Karakoyunlu beyleri, cesur bir bey olan Kara Yusuf'un ikinci oÄŸlu Ä°skender Mirza'yı hükümdar ilan ettiler.

Ä°skender, baÅŸa geçer geçmez, Âzerbaycan ve doÄŸu Anadolu'yu iÅŸgal etmekte olan Åžahruh'la EleÅŸkirt mevkiinde yaptığı savaşı kaybetti. Åžahruh'un Âzerbaycan'a dönmesinden sonra, Tebriz'e gitti. KardeÅŸi Ä°sfahan Mirza'nın elinde bulunan bu ÅŸehri zaptetti. Daha sonra Bitlis ve Ahlat çevresini ele geçirdi. Åžemahi ve Åžirvan civarına akınlar düzenledi ve Timurlu sultanı Åžahruh'u uzun süre uÄŸraÅŸtırdı. Bir süre sonra Ä°skender'in kardeÅŸleri, Åžahruh tarafına geçtiler. Bunun üzerine Åžahruh, 1434 senesinde Âzerbaycan üzerine yürüdü. Ä°skender, üzerine gelen bu güçlü orduya karşı koyamadı. Erzurum üzerinden batıya çekildi. Bu sırada yolunu kesen Akkoyunlu beyi Kara Yülük Osman'ı Erzurum kalesi önlerinde yapılan savaÅŸta yaraladı ve ölmesine sebep oldu. Ä°skender, daha sonra, Osmanlılar'a ait Tokat kasabasına sığındı. Osmanlı Devletine sığındıktan sonra, Karakoyunlu hükümdarlığı, Åžahruh'un yanında bulunan CihanÅŸâh'a verildi. Bu yüzden Karakoyunlu devleti, Åžahruh'un ölümüne kadar Timurluların himayesinde kaldı. Åžahruh çekilince, Ä°skender, kardeÅŸi CihanÅŸâh ile uÄŸraÅŸmaya baÅŸladı ise de, Sofuâbâd mevkiinde yapılan muharebede yenildi (1438). Nahcivan taraflarındaki Alıncak kalesine sığındı. Fakat, orada oÄŸlu Kubad tarafından öldürüldü (1438).

Ä°skender'in ölmesiyle rakipsiz kalan CihanÅŸâh, Karakoyunlu hükümdarı oldu. Gürcüleri maÄŸlup ettikten sonra, hâkimiyetini tanımayan BaÄŸdat'ı, 1444 senesinde ele geçirdi. Åžahruh'un ölümüne kadar, ona baÄŸlılığını muhafaza etti. Sonra Timur evlatları arasındaki taht mücadelelerinden faydalanarak, Kars ve Kirman eyaletlerini ele geçirdi (1457). Horasan ve Herat'ı ele geçirdiÄŸi sırada, oÄŸullarından Hasan ve Pir Budak isyan ettiler. CihanÅŸâh, bu isyanlarla uzun süre uÄŸraÅŸtı. Osmanlı sultanlarından II. Murad Han (1421-1451) ve Fatih Sultan Mehmed Han (1451-1481) ile dostane münasebetler kurdu ve devletini yükseltip, ülkenin sınırlarını geniÅŸleterek sultan, hakan unvanlarını kullandı. Karakoyunlu ülkesi en geniÅŸ sınırlarına CihanÅŸâh döneminde kavuÅŸtu. Bütün Ä°ran, Irak, Güney Kafkasya, DoÄŸu ve GüneydoÄŸu Anadolu dahil Basra Körfezine kadar geniÅŸleyen Karakoyunlu Türkmen BeyliÄŸi, Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın hücumlarına uÄŸradı. Nihayet, 1467 senesinde Mardin'de Uzun Hasan'a yenilen CihanÅŸâh, aynı muharebede öldürüldü. CihanÅŸâh'ın yerine oÄŸlu Hasan Ali geçti. Hasan Ali, iki yıl saltanat sürüp, 1468 yılında ölünce, BaÄŸdat kolu dahil bütün ülke, Uzun Hasan tarafından ele geçirildi. Böylece Karakoyunlu Devleti tarihe karıştı.

Devlet teÅŸkilâtı: Karakoyunlular, devlet teÅŸkilâtı hususunda, tamamıyla Celâyirli ve Ä°lhanlı devlet an'ane ve müesseselerine baÄŸlı kaldılar. Bu devlette hükümdar seçiminde, aile ve aÅŸiret reisleri etkiliydi. Devleti teÅŸkil eden aile efradı ve aÅŸiret reisleri tarafından kim uygun görülürse, idare onun eline verilirdi. Devlet iÅŸlerinin mercii, Büyük Dîvan idi. Reisine Sahib-i Dîvan denilirdi. Bunun emrinde Sahib-i Âzam denilen reisler de vardı. Vilâyetler, hem ikta, hem de idare olarak, hanedan ailelerinden olanlara ve emîrlere verilirdi. Bunlar, iktanın gelirine göre asker beslemek zorunaydılar. En önemli vilâyetlerinden olan Fars, Yezd, Ä°sfahan ve BaÄŸdat'tan her biri bir ÅŸehzade tarafından idare edilmekteydi. Bu ÅŸehzadelerin çok kalabalık maiyetleri ve muntazam saray teÅŸkilatları vardı.

Karakoyunlu Devletinde ordu, yaya ve atlı kuvvetlerden meydana geliyordu. Beylere baÄŸlı timarlı askerle, ayrıca önemli bir yekûn teÅŸkil eden timarlı sipahi ve çerik denilen aÅŸiret kuvvetleri, devletin esas askerî gücünü oluÅŸturuyordu. Ordu, günümüzdeki takım, bölük, tabur ve alay gibi, koÅŸun, tip ve fevc diye bir takım gruplara bölünmüÅŸtü. Harp esnasında öncü birliklerine, piÅŸdar denilirdi. Ä°htiyat ordu karargâhına, uruÄŸ denilmekteydi. Hükümdarın maiyetindeki kapıkulu askerleri, maaÅŸlarını dîvandan alırlardı. Kara Yusuf Bey, askerlerinin maaÅŸlarını tam zamanında almalarına çok dikkat ederdi. Bu iÅŸ için ayrıca bir teÅŸkilât da kurmuÅŸtu.

Kültür ve medeniyet: Karakoyunlu hükümdarları, savaÅŸların yanında, ülkenin imar ve ihyası için de çalışmışlardır. CihanÅŸâh, adalet ve imarcılığı ile meÅŸhur olmuÅŸtur. Saltanatı devrinde Tebriz'i mâmur bir belde haline getirmiÅŸtir. Timur Han tarafından ortadan kaldırılmasına raÄŸmen, o devirde tekrar ortaya çıkan Hurûfîlik adlı sapık fırkanın önüne geçen CihanÅŸâh, Tebriz'de bulunan Hurûfîlerin çoÄŸunu ortadan kaldırarak, büyük hizmette bulunmuÅŸtur. Ä°lme ve âlimlere saygılı olup, ilim adamlarını koruyup gözetmiÅŸ, medrese ve camiler yaptırmıştır. Tebriz'de muhteÅŸem ve müzeyyen bir cami yaptıran ve memleketin çeÅŸitli yerlerini âbideler ile süsleyen CihanÅŸâh, ÅŸairleri himaye etmiÅŸ ve kendisi de Hakîkî mahlâsıyla Türkçe ve Farsça ÅŸiirler yazmıştır. Onun oÄŸlu, BaÄŸdat valisi Pir Budak da ÅŸairdi. MeÅŸhur âlimlerden Celâleddin Devânî, Akkoyunlulara intisap etmeden önce, Tebriz'de CihanÅŸâh'ın medresesinde müderrislik yapıyordu. Devânî, Farsça yazdığı Risale-i Hurûf adlı eserini CihanÅŸâh adına telif etti. Yine, Åžeyh Åžücâeddin bin Kemaleddin Kirmânî, Hadîkat-ül Meârif adlı eserini CihanÅŸâh adına kaleme aldı.

CihanÅŸâh'ın Tebriz'de tamamen mermerden yaptırdığı ve çinilerle süslediÄŸi Gökmedrese, diÄŸer adı ile Muzafferiye Medresesi çok ünlüdür. Medresenin özellikle kapısı, bir sanat harikasıdır. Tebriz'de, CihanÅŸâh'ın hanımının yaptırdığı, Büyük Cami ve medresesi vardır.

Karakoyunlular, itikad bakımından ÅžiîliÄŸe meyilli olduklarından, gerek Memlûk Devleti, gerekse Akkoyunlular ve diÄŸer Sünnî devletler, bunların aleyhinde idiler. Özellikle Akkoyunlularla olan mücadelelerinin sebeplerinden biri de aralarındaki mezhep farkıdır. Buna raÄŸmen, Karakoyunlu paralarında, ilk dört halifenin adları ve Kelime-i Åžehadet yazısı görülmektedir.