Yougames - Joomla Gaming Portal Template

Sultan Muhammed Tapar’ın 1118 senesinde vefatıyla meydana gelen iç hadiseler neticesinde, Sencer ile Mahmud arasında 11 AÄŸustos 1119 tarihinde yapılan Sâve Savaşından sonra, Büyük Selçuklu Devleti'nin başına Sencer geçti. Sultan Sencer, yeÄŸeni Mahmud bin Muhammed’e ise Hemedan, KirmanÅŸah ve Ä°sfahan dahil olmak üzere Batı Ä°ran ile Irak topraklarının idaresini verdi. Böylece, Irak Selçukluları Devleti kuruldu.

Sultan Mahmud’un zamanında en tehlikeli bölge, kuzeybatı, yani Erran ve Kafkasya’ydı. Bu bölgede, Dördüncü David idaresindeki Gürcüler faaliyet gösteriyorlardı. Gürcülerin, Tiflis’i ele geçirmelerine karşılık Sultan Mahmud bir sefer düzenledi ise de baÅŸarı saÄŸlayamadı. Büyük Selçuklu Sultanı Sencer’e tâbi olarak saltanat süren Mahmud, 1181 senesinde, henüz 27 yaşındayken vefat etti.

Sultan Mahmud’un ölümü üzerine, Hemedan’da bulunan genç yaÅŸtaki oÄŸlu Davud, sultan ilan edildi. Davud’un sultanlığı Cibâl ve Âzerbaycan’da tanınırken, amcası Mesud da Irak’ta hükümdarlığını ilan etti. Bunların arasındaki taht mücadelesinin kızışması üzerine, Sultan Sencer, Irak Selçuklu Devletindeki karışıklıklara son vermek için bir sefer düzenledi. Dinever yakınlarında yapılan savaşı, Irak Selçukluları kaybetti. Mesud, kaçtı. Sencer, yeÄŸeni TuÄŸrul’u Irak Selçuklu tahtına oturttu ve vezirliÄŸe de Ebü’l-Kasım Dergüzini’yi tayin etti.

Sultan TuÄŸrul tahta geçtikten sonra, Fars Hakimi Emir Mengübars, bir mektup yollayarak Åžehzade Alparslan’ı yanına göndermesi hâlinde, itaate hazır olduÄŸunu bildirdi. Sultan, oÄŸlu Alparslan’ı Fars’a yolladı ve Emir Mengübars’a atabeg unvanı verdi. Böylece çıkacak bir karışıklığı önlemiÅŸ oldu.

Sultan TuÄŸrul’un saltanatına ilk itiraz Davud’dan geldi. Sultan Mahmud’un oÄŸlu Davud, topladığı orduyla TuÄŸrul üzerine yürüdü. Ancak Hemedan önlerinde yapılan savaşı kaybetti. BaÄŸdat’a kaçtı. Bu durumu öÄŸrenen Mesud da BaÄŸdat’a geldi. Mesud, Davud ile Halife, Sultan TuÄŸrul’a karşı bir ittifak kurdular. Halife, Mesûd'u sultan ilan etti. Mesud’un hazırladığı müttefik ordu, 1133 senesi Mayıs ayında Hemedan civarında yapılan muharebede TuÄŸrul’a karşı bir zafer kazandı. MaÄŸlub olan Sultan, önce Rey’e, oradan da Ä°sfahan’a gitmek mecburiyetinde kaldı.Sultan Mesud’un takibi üzerine Fars eyaletine çekildi. Adamlarının karşı tarafa geçmesi üzerine Sultan TuÄŸrul, kardeÅŸinin eline esir düÅŸmemek için tekrar Rey ÅŸehrine döndü. Bu sırada baÅŸarısızlıklarına sebep olarak gördüÄŸü veziri Ebü’-Kasım Dergüzini’yi öldürttü. TuÄŸrul, Rey ÅŸehri yakınlarında, Mesud ile tekrar savaÅŸtı ve yenilerek Taberistan’da hüküm süren Bâvendiler’e sığındı. Daha sonra Davud’un Âzerbaycan’da, Mesud’a karşı isyan etmesi üzerine, Sultan TuÄŸrul bir ordu toplayarak Mesud’a karşı bir sefer düzenledi. Ä°ki ordu, Kazvin yakınlarında karşılaÅŸtı. Ordusundaki bazı komutanların TuÄŸrul’un tarafına geçmesi yüzünden Mesud, 1134 yılında yapılan bu muharebeyi kaybetti ve BaÄŸdat’a kaçtı. Bu galibiyet üzerine Sultan TuÄŸrul, saÄŸlam bir ÅŸekilde Hemedan’a, Irak Selçuklu tahtına oturdu. Fakat kısa bir süre sonra 1134 senesi Ekim ayında hastalanarak öldü.

Mesud, Sultan TuÄŸrul’un ölüm haberini aldığı zaman, derhal Hemedan’a giderek Irak Selçuklu tahtına oturdu. Sultan Mesud’un ilk iÅŸi, yeÄŸeni Davud’un isyanını önlemek oldu. Bu maksatla, kızını Davud ile evlendirdi ve veliaht tayin etti.

Sultan Mesud’un saltanatı, isyan eden emirlerle mücadele içerisinde geçti. Ä°mâdeddin Zengî, Atabeg Mengübars ve Emir Bozala’nın kuvvetleriyle defalarca yapılan savaÅŸlar, Irak Selçuklu Devletini yıprattı. Bu mücadeleler sırasında, Veliahd Davud da, 1143 senesinde Tebriz’de Bâtınîler tarafından öldürüldü. Uzun süren mücadeleler sonunda, iç karışıklıkları tamamen ortadan kaldıran Mesud, çok yaÅŸamadı, hastalanarak 1152 yılında Hemedan’da öldü.

Sultan Mesud’un ölümü üzerine, MelikÅŸah bin Mahmud, Emir Has beg tarafından sultan ilan edildi. Fakat onun hükümdarlık için yetersiz olduÄŸunu gören Emirler, kardeÅŸi Mehmed’i Huzistan’dan getirterek Irak Selçuklu tahtına oturttular. Sultan Mehmed’in tahta geçtikten sonra ilk iÅŸi, tahta geçmesini saÄŸlayan Has Begi öldürmek oldu. Daha sonra, Selçuklu otoritesini Irak’ta yeniden canlandırmaya çalıştı. Irak’ta bulunan Türk unsurlarına karşı cephe alan Abbasî Halifesi Müktefi ile arası açıldı. Musul Hakimi Mevdûd’un yardımıyla Halife’nin ordusunu maÄŸlup etti ve BaÄŸdat’ı kuÅŸattı. KuÅŸatma uzun sürdü. Bu sırada Halife’nin kışkırtmasıyla Åžehzade MelikÅŸah bin Mahmud ve Atabeg Ä°ldeniz, 1157 yılında Cibal bölgesinde harekete geçerek Hemedan’ı zaptettiler. Bu durumu öÄŸrenen Sultan Mehmed, kuÅŸatmayı kaldırarak Hemedan üzerine yürüdü. Atabeg Ä°ldeniz, Âzerbaycan’a geri döndüÄŸü için, askerî kuvvetten mahrum kalan MelikÅŸah da Hemedan’ı terk etti. Sultan Mehmed, onların taraftarlarını Rey ve Ä°sfahan bölgesinden temizledi. Bir süre sonra hastalandı ve 1159 senesinde Hemedan’da öldü.

Sultan Mehmed’in ölümünden sonra, yerine kimin geçeceÄŸi konusunda Selçuklu emîrleri tam bir anlaÅŸmazlığa düÅŸtüler. Bir süre sonra Musul’da hapiste bulunan Muhammed Tapar’ın oÄŸlu ve Sultan Mehmed’in amcası Süleyman Åžah serbest bırakılınca, Hemedan’a gelerek Irak Selçuklu tahtına oturdu. Arslan-Åžah’ı kendisine veliaht tayin etti. Süleyman Åžahın devlet iÅŸlerinde yetersiz kalması, emirlerin desteÄŸini kaybetmesine sebep oldu. BaÅŸlarında Gürd-bâzû’nun bulunduÄŸu emîrler, Arslan-Åžahı sultan yapmak için Ä°ldeniz’i davet ettiler. Gürd-bâzû, Süleyman Åžahı yakalayıp hapsetti ve bir süre sonra, 1161 yılında, öldürdü.

Arslan Åžah, Atabeg Ä°ldeniz ile beraber Hemedan’a giderek tahta oturdu. Åžemseddin Ä°ldeniz, Sultanın atabegi olarak idareyi tamamen ele geçirdi. Ä°ldeniz’in devlet iÅŸindeki kuvvet ve kudretini çekemeyen bazı emîrler, hanedan mensuplarıyla anlaÅŸarak karşı çıktılar. Neticede Arslan Åžah (1161-1176) ve onun yerine geçen Ä°kinci TuÄŸrul (1176-1194) dönemleri, saltanat kavgaları ile geçti. Bu ÅŸekilde zayıflayan devlet, 1193 senesinde HarezmÅŸahlar tarafından tehdit edilmeye baÅŸlandı.

HarezmÅŸah Sultanı TekiÅŸ, Irak’ı ele geçirmek istiyordu. Sultan TuÄŸrul bu tehlikeyi önlemek için Rey’e gitti. Neticede iki taraf arasında barış yapıldı. Yapılan antlaÅŸmaya göre, Rey, Sultan TekiÅŸ’e bırakıldı. Bu antlaÅŸmadan bir süre sonra 1193 senesinde doÄŸuya sefer düzenleyen Sultan TuÄŸrul, Rey ÅŸehrini ele geçirdi ve buradaki Harezmlilerin bir kısmını öldürdü. Ertesi sene Kutlug Ä°nanç, Sultan TekiÅŸ’ten aldığı yardım ile birlikte Rey üzerine yürüdü. Sultan TuÄŸrul, kumandanlarının tavsiyelerine raÄŸmen çekilmeyi kabul etmedi. Barış görüÅŸmeleri neticesiz kaldı. Nihayet Sultan TuÄŸrul, Rey ÅŸehri önünde, 1194 yılında yapılan muharebede yenildi ve Kutlug Ä°nanç tarafından öldürüldü. Onun ölümü ile Irak Selçukluları Devleti tarihe karıştı.

Irak Selçuklularının devlet teÅŸkilatı, mahiyet itibariyle Büyük Selçukluların bir kopyasıydı. Yalnız devletin başında Sultân-ül-Muazzam lakabı ile bulunan sultan, Büyük Selçuklu Sultanına tâbiydi. Bu durum, Büyük Selçuklu Devletinin 1157 senesinde yıkılışına kadar devam etti. Bu tarihten itibaren Irak Selçuklu sultanları, bağımsız birer sultan hâline geldiler.

Irak Selçuklularında, hükümet iÅŸleri Büyük Dîvân tarafından yürütülmekteydi. Bu dîvâna ise, malî iÅŸlere bakan Dîvân-ı Istıfâ, mali ve idarî iÅŸlerin kontrolünü yapan Dîvân-ı Ä°ÅŸrâf, yazışma iÅŸlerini yürüten Divân-ı Arız gibi dîvânlar baÄŸlıydı. Irak Selçuklu ordusu da, Büyük Selçuklu gibi üç kısımdı. Ordunun esasını sipahiler meydana getirmekteydi. Bunun yanında, merkeze baÄŸlı atabeglikler ile eyaletlerde de asker beslenmekteydi.

Devletin hakim olduÄŸu topraklar üzerindeki en önemli yerleÅŸme merkezleri; Hemedan, Ä°sfahan, Musul, Samarra, Erbil ve Halep gibi ÅŸehirlerdi. bu merkezlerin bir kısmı doÄŸrudan doÄŸruya merkeze baÄŸlı, bir kısmı ise, tâbi atabeglerin idaresi altında bulunuyordu. Her biri ticaret merkezi olan bu ÅŸehirlerde, dokumacılık ve el sanatlarının yanısıra ziraat da çok geliÅŸmiÅŸti. Kuzey Irak bölgesi coÄŸrafî bakımdan daÄŸlık ve yaylalık bir yapıya sahipti. Bu yüzden, bu bölgede hayvancılık ve deri sanayii geliÅŸmiÅŸti.

Irak’ta iktisadî hayatın geliÅŸmesi, içtimaî hayatın da yükselmesini saÄŸladı. Ahmed bin Münir, El-Kaysarânî, Müslim bin el-Hıdır gibi ÅŸairlerin yanısıra El-Azîmî ve Ä°bn-ül-Esîr gibi tarihçiler de bu devirde yetiÅŸmiÅŸtir.