Yougames - Joomla Gaming Portal Template

Adlarının menÅŸei ve manâsı hakkında, çeÅŸitli görüÅŸler ileri sürülmüÅŸ olan Kırgızlar, Çin kaynaklarında K’i-ku, Kien-kun adları ile zikredilmekte ve Hanlardan (Çin'deki 'Han' hanedanı, M.Ö. 206 - M.S. 220) beri mevcudiyetleri bildirilmektedir. Asya Hunları zamanında kuzey-batıda Baykal’ın batısında Ä°rtiÅŸ Nehri havalisinde bir Türk kavmi olan Ting-linglerle karışık olarak oturmuÅŸlardır.

Fakat, Kırgızlar, kaynaklarda Türk asıllı gösterilmekte ve tahminen 5-6. asırlarda, TürkleÅŸmiÅŸ kavimlerden sayılmaktadır. 6. asır sonlarında Çin kaynaklarında Hia-kia-sseu diye zikredilen Kırgızların, Göktürk hakanı Mu-kan zamanında, 560’a doÄŸru, hakanlığa baÄŸlandıktan sonra, 630-680 arasındaki fetret devrinde, müstakil bir “kagan”a sahip olmalarından anlaşılıyor. II. Gök-Türk Hakanlığı devrinde tekrar Gök-Türk idaresine alınan Kırgızlar, Mo-yen-çur KaÄŸan tarafından Uygur Hakanlığı'na baÄŸlanmış (758), fakat 840 yılında ÅŸiddetli bir hücumla, Uygur devletini yıkarak, Ötüken’de kendi devletlerini kurmuÅŸlardı.

Ancak orada fazla kalamadılar. 920’de bütün MoÄŸolistan’ı ele geçiren K’i-tanlar (Çin’de Liao sülalesi), Kırgızları Ötüken bölgesinden çıkartıp, eski yurtlarına sürdüler. K’i-tanlar ve devamları olan Kara-Hitayların, Yenisey havalisine kadar sokulamadıkları anlaşılıyor. Cengiz, MoÄŸolistan’ı idaresi altında birleÅŸtirmek istediÄŸi için, Merkit ve Naymanlarla olan savaÅŸları sırasında, Kırgızları da itaate almıştır (1207) ki, bu suretle Kırgızlar, Cengiz MoÄŸollarına itaat eden “ilk Türk kavmi” oluyorlar. 1217’de MoÄŸollara karşı direnmek istedikleri için, ertesi yıl, Yenisey’i buz üzerinden geçen, Cengiz’in oÄŸlu Coçi tarafından tenkil edilen Kırgızların, artık, “hakan”ları olmamıştır.

Tolui ulusuna dahil edilen iki kısım halinde yaÅŸamaya devam ettiler. Kırgız kavminin, Uygur Hakanlığı’nı yıkarak iÅŸgal ettiÄŸi Ötüken’de tutunamayıp, buranın MoÄŸol K’i-tanlara geçmesine ve tam idrak ve intibak edemediÄŸi “Orhun kültürünün ortadan kalkmasına” sebep olmak, dolayısı ile eski Türk Hakanlar yurdunu, bir daha geri gelmemek üzere MoÄŸollara intikal ettirmek suretiyle, Türk tarihinde oynadığı menfi rol, dikkatten kaçmamıştır. Nitekim Karluklar, Ötüken’de Kırgız hakimiyetini reddetmiÅŸlerdir.