Yougames - Joomla Gaming Portal Template

Ä°lk olarak, Çin yıllığı T’ang-shu’da (7. asır) zikredilen (Ko-lo-lu) ve adları karlık (kar yığını) manasına gelen Karluklar’ın, Türk soyundan geldikleri ve Göktürkler’in bir boyunu teÅŸkil ettikleri, aynı Çin kaynağında belirtilmiÅŸ ve oturdukları saha olarak da, Altaylar’ın batısındaki Kara-Ä°rtiÅŸ ve Tarbagatay havalisi gösterilmiÅŸtir. On-oklar’ın bir kısmını meydana getirdikleri anlaşılan Karluklar, bu arada üç kabileden kurulu bir birlik halinde bulunuyorlardı (Üç-Karluk). Daha, Ä°stemi KaÄŸan zamanında, Türk hakimiyetinin Hazar'ın kuzeyi ve Maveraünnehir’e doÄŸru geniÅŸlemesinde, ÅŸüphesiz büyük rolleri olmuÅŸtur. 630-680 yılları arasında, diÄŸer Türk boyları, gibi, bunların da zaman zaman Çin’e baÅŸkaldırdıkları görülmektedir.

640 sıralarında, Çinliler tarafından maÄŸlup edilerek (650), P’ei-ting eyaletine (Tanrı DaÄŸları’nın kuzey sahası) baÄŸlandılar. Fakat, boya baÄŸlı her kabile, kendi reisleri tarafından idare ediliyordu. Bu haberi veren Çin kaynaklarının, 665’e doÄŸru Karlukların, Çin nüfuzundaki ne Batı ne DoÄŸu Göktürk kanadına baÄŸlı olmaksızın yaÅŸadıklarını kaydetmesi dikkate deÄŸer. Evvelce Kül-Erkin unvanını taşıyan Üç-Karluk beyi, bu tarihlerde “Yabgu” unvanını almıştı ve kuvvetli bir orduya sahip idi.

Daha sonra, Kapagan KaÄŸan tarafından II. Göktürk Hakanlığı'na baÄŸlandığını gördüÄŸümüz Karluklar, Çin’in de teÅŸvik ve tahriki ile Göktürkler'e karşı ayarlanarak ÅŸiddetli mücadelelerde bulunmuÅŸlardı. Bilge KaÄŸan’ın ölümünden sonra, tekrar faaliyete geçerek Uygurlar ve Basmıllar’la birlikte, Göktürk Hakanlığı'nın yıkılmasında müessir oldular. Basmıllar hakim duruma geldikleri sırada (742) “SaÄŸ yabgu” mevkiini alan Karluk baÅŸbuÄŸu, Uygur hakanlığının kurucusu Kutlug Kül Bilge zamanında daha üstün sayılan “Sol Yabgu”luÄŸa yükseltildi. Fakat bu Karlukların tamamını temsil etmiyordu. BeÅŸ-balık havalisinde oturan Karlukların, kendi seçtikleri ayrı bir yabguları vardı: Ton-Bilge. Ancak Ötüken’de yeni kurulan Uygur hakanlığı, bütün Karluklar tarafından üst tanınıyor ve yabgular, hakana baÄŸlı bulunuyorlardı.

Batıda, Emevi-Arap ilerlemesini durdurmuÅŸ olan TürgiÅŸ Hakanlığı'nın çöküntüye doÄŸru gittiÄŸi tarihlerde, Orta Asya Türk ülkelerinin korunması gibi tarihi bir vazife, bu defa, Karluklar’a düÅŸmüÅŸtü. Gerçi Maveraünnehir yine Arapların nüfuzu altına girmiÅŸ ve Seyhun ötesinde bazı Arap ilerleme teÅŸebbüsleri görülmüÅŸtü, fakat bunda artık eski devir Emevi istilacılığını müÅŸahede etmek müÅŸküldü. Zira, gittikçe hızını artıran Abbasi propagandası, Emevîlerin, imtiyazlı “Arap milleti adına fetih” düsturu yerine, bütün Müslümanlar arasında farklılığın kaldırılması ve eÅŸitlik düÅŸüncesini yayıyordu.

Böylece, Arap bakısının iyice hafiflemesi, Çinlileri Orta Asya’da bir iktidar boÅŸluÄŸu husule geldiÄŸi zehabına götürmüÅŸ, bundan dolayı Çinliler, eski Orta Asya siyasetlerini canlandırarak, Karluklar’ın dahil bulunduÄŸu bölgeye yeniden el koymak istemiÅŸlerdi. Bu suretle, neticede meÅŸhur Talas Savaşı meydana geldi (751 Temmuz). Müslümanlarla Çinliler arasında cereyan eden bu savaÅŸa kadar, Karluklar, T’ang’lar tarafını tutmakta idiler. Fakat onların gittikçe açığa çıkan siyaseti karşısında, son anda, Araplarla iÅŸbirliÄŸi yaparak, Çinlilerin ağır maÄŸlubiyete uÄŸramasını saÄŸladılar. Tarım havzasından itibaren batı, Karluklar’a; doÄŸu bölgesi, Uygurlar’a ait olmak üzere Orta Asya’nın yeniden Türk hakimiyetinde kalmasını temin eden bu savaÅŸta uÄŸradığı hezimet yüzünden, Çin, ağır iç buhranlara sahne olmuÅŸ ve artık bir daha batı ile ilgilenememiÅŸtir.

Karluklar, kısa bir müddet, Uygurlar’la Orta Asya’da iktidar yarışına giriÅŸtiler ise de, Uygur KaÄŸanı Mo-Yen Çur karşısında tutunamayarak (756), Tarım bölgesinden ayrıldılar, daha batıya çekildiler ve 7-8 yıl içinde Tarbagatay ve Cungarya’ya 766’da da çöken TürgiÅŸ hakimiyetinin yerine, Talas sahasına yerleÅŸmek suretiyle, eski Batı Göktürk Hakanlığı sahasında hakimiyet tesis ettiler. BaÅŸkentleri Balasagun idi. Ötüken’in üstünlüÄŸünü tanımakta devam ediyorlar, aynı zamanda, siyasi bir isim olarak “Türkmen” adını da taşıyorlardı.

Kendi soylarını Göktürk hakan ailesi Aşına sülalesine baÄŸlayan Karluk yabguları, hakimiyetin “Kutlu Ötüken” ülkesi ile sıkı alâkası olduÄŸu inancını muhafaza ediyorlardı. Fakat Uygur Hakanlığı orada yıkılınca (840), Kırgızlar’ı dikkate almayan Karluk yabgusu, Türk hakanlarının “meÅŸru halefi” sıfatı ile kendini “Bozkırların kanunî hükümdarı” ilan ederek Kara Han unvanını aldı ve merkez olarak da eski TürgiÅŸ baÅŸkenti Balasagun yanındaki Kara-ordu (veya Kuz-ordu)’yu seçti. Böylece, gelecekteki büyük Karahanlı Devleti’nin temelini atmak gibi ikinci bir tarihi rol oynayan Karluklar o sırada Ä°slam dünyasının en yakın komÅŸuları olduklarından, Arapça-Farsça eserlerde kendilerinden çok bahsedilmiÅŸ (Karluh, Halluh) ve Hududü’l-Alem’de (10. asrın son çeyreÄŸi) verilen bilgiye göre Karluk ülkesi; doÄŸuda Tanrı DaÄŸları, YaÄŸmalar ve OÄŸuzlar, kuzeyde Tohsılar, ÇiÄŸiller ve Dokuz-OÄŸuzlar, güneyde YaÄŸmalar’ın bir kısmı ve Maveraünnehir ile sınırlanmış çok bakımlı bir memleket olup “Türk ülkelerinin en güzeli” idi. Eserde, burada mevcut olan 15 ÅŸehir ve kasabanın adları sayılmakta ve Türk kabileleri zikredilmektedir.

Karahanlı Devleti’nin esas kütlesini meydana getiren Karluklar, bu hanedan üyeleri arasında mücadeleler baÅŸ gösterdiÄŸi tarihlerde devlete karşı cephe alarak huzursuzluk çıkarmaÄŸa baÅŸladılar ki, bu tutumlar Kara-Hitay hakimiyetinin Orta Asya’da çabucak geliÅŸmesinde tesirli olmuÅŸ görünmektedir. Kara-Hitay hükümdarı Yel-lu Ta-ÅŸih (Kür-Han) 1137’de Semerkant Karahanlı hanı Mahmud’u maÄŸlup ettiÄŸi zaman, bu han tarafından dayısı olan Büyük Åželçuklu Sultanı Sencer’e yapılan ÅŸikayet, uÄŸranılan maÄŸlubiyette Karluklar’ın dahli olduÄŸunu göstermektedir.

Sultan Sencer de Karluklar’ı takip etmek için çıktığı seferde karşısında Kür Han’ı bulmuÅŸtu. Sencer’in bu savaÅŸta maÄŸlubiyeti (1141 Katvan Savaşı) çok mühim bir hadise olarak, “put-perest” Kara-hitaylar’ın ta Horasan sınırlarına kadar sokulmalarına yol açmıştı. HarezmÅŸahlar (Ä°l Arslan zamanı) ile Kara-hitaylar arasında da bir çok anlaÅŸmazlıklara sebep olan Karluklar’ın, bu arada BaÅŸbuÄŸları Yabgu Han öldürüldü (1157), diÄŸer bir Karluk baÅŸbuÄŸu Ayyar Bey, Kara-hitaylar tarafından esir edildi. (1172).

Maveraünnehir sahasındaki bu karışıklıklara sebep oldukları görülen Karluklar’a karşı HarezmÅŸah Alaüddin TekiÅŸ (1172-1200) bozkırlar bölgesine el atarak Kanglı ve Kıpçak gibi diÄŸer Türk boyları ile kendini takviye ihtiyacını duydu. Bununla beraber, az sayıda da olsa, HarezmÅŸahlar ordusunda hizmet gören Karluklar’ın, Türkistan’da ve Karahanlı tabiiyetinde olmak üzere bir beyliÄŸe sahip bulundukları anlaşılıyor. MoÄŸol istilası baÅŸladığı sıralarda (1215) merkezi Kayalıg (Ä°li Nehri’nin doÄŸusunda) olarak, devam eden bu beyliÄŸin başında II. Arslan Han vardı. Arslan Han, Uygur Ä°di-kut’u Barçuk ile birlikte bütün Asya ülkelerini baÅŸtan baÅŸa çiÄŸneyen MoÄŸollar’ın hükmü altına girmiÅŸtir. Cengiz'e itaat eden ilk Müslüman hükümdar olup, 1221’de ölen bu Karluk “hanı”nın oÄŸluna da, Özkent ÅŸehri verilmiÅŸti. Cengiz zamanı MoÄŸol devleti idaresinde vazife almış Karluklar görülmektedir.